De toekomst van Zuid Afrika ligt bij een McDonalds-man

Het is vandaag 30 december 2012 en de wereld bereidt zich voor op het einde van het jaar en de nieuwe uitdagingen van 2013. In Zuid Afrika – waar ik me nu bevind – maken de leiders van het ANC, de familie van Nelson Mandela en zeker de representanten van de nationale en internationale media zich meer druk over het naderende einde van Madiba, de eerste gekozen meerderheidspresident van het land en het onbetwiste symbool van alles waar de Regenboognatie voor zegt te staan: democratie, vrij van uitbuiting en racisme, gelijke rechten voor mannen en vrouwen, voor hetero’s en gays, voor ouderen en jongeren, en – niet te vergeten – voor economische rechtvaardigheid.

De afgelopen dagen schreven de media – op aangeven van een paar weinig zeggende woorden van zijn woordvoerder en vriend Mac Maharaj – dat het weer beter zou gaan met Mandela en dat hij in zijn luxe woning in de Johannesburg-wijk Houghton herstelt van een zware longontsteking en het verwijderen van galstenen. Maar algemeen wordt aangenomen, dat de nu 94-jarige Mandela niet lang meer zal leven. Mandela zelf heeft de afgelopen jaren steeds aangegeven, dat hij in zijn geboorteplaats Qunu in de Ciskei wil sterven. Dus ook daar zal op dit moment alles in gereedheid worden gebracht voor zijn dood. Insiders weten dat de fysieke en psychische gesteldheid van Madiba al jaren slecht is. Hij verscheen tijdens de WK-finale Voetbal in juli 2010 voor het laatst onder het grote publiek en heeft sindsdien niets meer officieel gezegd of gedaan dat relevant is. Begrijpelijk. Dementie heeft vat gekregen op Mandela. Of zoals zijn huidige vrouw, Graça Machel het vorige week treffend zei: ‘De twinkeling in de ogen van Madiba is voorgoed verdwenen.’ Het gaat dus om een vooraangekondigd einde van de man, die tijdens zijn leven al een legende is geworden en in heel de wereld wordt beschouwd als het politieke en menselijke symbool van hoop.

Een paar blogs geleden ( die van 9 december 2012, SPEAR OF THE NATION’: OP WEG NAAR HET ANC-CONGRES IN MANGAUNG’) schreef ik ook over Zuid Afrika, president Jakob Zuma en diens mogelijke herverkiezing als president van de meerderheidspartij ANC. Dat was een weinig positief verhaal. Niet positief over Zuma en ook niet over de toekomst van het ANC en Zuid Afrika. We weten inmiddels dat Zuma vlak voor kerst tijdens het 53ste partijcongres in Mangaung voor een tweede periode is herkozen als president van het ANC voor de komende vijf jaar. Zijn uitdager, Kgalema Mothlante – die de afgelopen drie jaar vice-president van het ANC en van de regering was – haalde het bij lange niet. Ook dat was voorspelbaar, want als Motlanthe was gekozen, was het ANC in een nog diepere crisis terecht gekomen. Dat was ook al gebeurd vijf jaar geleden, in Polokwane, toen president Thabo Mbeki tegen beter weten in probeerde een derde termijn als ANC-president te bemachtigen. Met als gevolg dat zijn enige uitdager op dat moment, Jakob Zuma kwam bovendrijven.

Zuma is er de afgelopen vijf jaar niet in geslaagd het ernstig verdeelde ANC weer tot een eenheid om te vormen. Integendeel, Zuid Afrika is zowel moreel, politiek als economisch steeds verder in het slop geraakt, wat de afgelopen maanden ook leidde tot een dramatische daling van de waarde van de nationale munteenheid de rand. Toch overheerst sinds Mangaung weer een beetje het optimisme, en dat is niet de danken aan Zuma, maar aan het feit dat Cyril Ramaphosa is gekozen tot vice-president en die daarmee de beste papieren heeft om over vijf jaar tot opvolger van Zuma te worden gekozen.

De kandidatuur van Ramaphosa voor het vice-presidentschap van het ANC was een verrassing. Ramaphosa is een van de rijkste Zuid-Afrikaners met een geschat vermogen van ruim 650 miljoen dollar. En dat is niet slecht voor iemand die zijn loopbaan begon als vakbondsbestuurder. Ik ken Ramaphosa sinds het begin van de jaren tachtig, toen ik als correspondent in Zuid Afrika werkzaam was. Hij stond aan de wieg van de vakbond voor mijnwerkers, de NUM, en was met de NUM – en later de overkoepelende vakbondsfederatie Cosatu – een van de drijvende krachten achter het binnenlands verzet tegen de apartheid, verzameld in het UDF, het Verenigd Democratisch Front. Ramaphosa stond als het ware op een lijn met charismatische binnenlandse anti-apartheidsiconen als aartsbisschop Desmond Tutu, dominee Beyers Naudé, en dominee Allan Boesak. Zij waren de vormgevers en uitvoerders van het beleid dat vanuit het buitenland door de ANC-leiders in ballingschap – Oliver Tambo, Jakob Zuma en Thabo Mbeki – werd gecoördineerd. Met Nelson Mandela vanuit zijn gevangenis min of meer als politieke schakel.

Het is algemeen bekend dat Mandela, die in 1994 de eerste meerderheidspresident van Zuid Afrika werd en maar een termijn wenste aan te blijven, Cyril Ramaphosa het liefst als zijn opvolger had gezien. Maar de in het buitenland gestaalde kaders van het ANC schoven Mbeki naar voren en zo gebeurde.

Ramaphosa die na de vrijlating van Mandela nog een dominante rol heeft gespeeld bij het moeizame traject dat tot de het einde van de apartheid en het tot stand komen van de nieuwe, moderne grondwet leidde, besloot gedesillusioneerd de politiek te verlaten en ging in zaken. Meer dan wie dan ook heeft hij geprofiteerd van het BEE- (Black Economic Empowerment)systeem dat na 1994 werd ingevoerd en dat tot doel had de belangrijkste en meest vitale onderdelen van de Zuid-Afrikaanse economie in handen van zwarte ondernemers en investeerders te brengen. Het zakenimperium, de Shanduka Group, van de 60-jarige Ramaphosa – die ik me herinner als een krachtige en integere bestuurder die altijd vriendelijk lacht, maar waarachter een keiharde en afstandelijke persoonlijkheid schuil gaat  – omvat onder meer de franchiseketen van McDonalds in Zuid Afrika. Hij is ook, ironisch genoeg, lid van de raad van bestuur  van de Lonmin-platinamijn, waar dit najaar 34 stakende mijnwerkers door de Zuid-Afrikaanse politie werden doodgeschoten, een uiterst omstreden en zwaar bekritiseerde menselijke slachting, die in binnen- en buitenland herinneringen opriep aan de duistere tijden van het apartheidsregime.

Aangenomen wordt, dat Ramaphosa voorlopig geen vice-president van Zuid Afrika wordt. Hij zal eerst zijn zakelijke belangen op afstand moeten plaatsen. Naar verwachting zal Motlanthe dus tot de verkiezingen over 18 maanden, als vice-president van het land – onder Zuma – aanblijven en zal Ramaphosa tot die tijd zich toeleggen op het reorganiseren van de ANC-top en partijstructuur, teneinde de diep verdeelde kaders en structuren weer op een lijn te brengen.

Wat wel opvalt, is dat Ramaphosa direct zijn stempel heeft gezet op het ANC-beleid en dus ook op dat van de ANC-meerderheidsregering, ook al heeft hij in die regering geen zitting. Het ANC heeft namelijk op Mangaung de roep om nationalisatie van de mijnen en andere vitale onderdelen van de economie nadrukkelijk afgewezen. Het concept van ‘strategic nationalisation’ is daarmee in het partijprogramma vervangen door ‘strategic state ownership’. Alleen al de aankondiging dat Ramaphosa tot de nieuwe vice-president van het ANC is gekozen en dus waarschijnlijk over vijf jaar – of eerder? –Zuma als president van het ANC opvolgt, had direct resultaat. De koersen stegen en de rand maakte een lichte herstelsprong. En misschien nog wel belangrijker: veel corrupte ‘cowboys en charlatans’ in het ANC, die de afgelopen jaren voor vooral onrust zorgden – zoals de ‘rebel’ Julius Malema – hebben zich weer teruggetrokken in hun spelonken.

En Jakob Zuma, zult u zich afvragen? Die gaat gewoon door met dansen en zingen in een luipaardvelletje en neemt er misschien nog een vrouw bij, zeggen hier zijn tegenstanders met veel cynisme. Het lijkt erop dat de rol van Zuma vooral een symbolische zal worden, iets wat hij eigenlijk toch het liefst ambieert en ook beter bij zijn persoon past.

De hoop voor Zuid Afrika ligt dus bij de man die McDonalds naar Zuid Afrika haalde. En daarmee zou je kunnen zeggen, dat de invloed van Mandela uiteindelijk heel ver reikt, tot over zijn ziekbed en waarschijnlijke graf heen. Want zijn beoogde opvolger, Ramaphosa, zal toch president worden, ook al zal dat twintig jaar later zijn dan Madiba dat zelf wilde. En zeer waarschijnlijk zal Mandela dat ook niet meer levend en wel meemaken. Maar dat tekent zijn grootsheid.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: