Bestuurlijke Rapportage Klimop-affaire: Wat doen we ermee? Te weinig?

Maria heette ze. De schoonmaakster van mijn cottage in Zuid Afrika,  bijna 30 jaar geleden. Ze woonde op het erf waarop mijn cottage stond, op een stukje land dat ‘Klein Soweto’ werd genoemd. Ergens boven Johannesburg, in  Broederstroom, tussen Nietgedacht en Nooitgedacht, de titel van mijn boek dat nooit is uitgekomen. Maria was behalve schoonmaakster (‘meid’) ook ‘sangoma’, een medicijnvrouw. Ze was – waarschijnlijk daarom – vaak dronken. Ze maakte, zo vertelden andere leden van de zwarte staf op het erf, allerlei geheimzinnige drankjes. Iedereen was een beetje bang voor haar.

Op een dag,  na een weekje reizen, constateerde ik dat de fles whisky in mijn cottage wel erg leeg was. Dat kon alleen maar Maria zijn geweest. Ze gaf het gelaten toe: ze had af en toe een slok genomen. Vanaf dat moment zette ik streepjes op de fles, maar dat had ze al snel door. Ze vulde de fles aan met water en dat ga je op een gegeven momentproeven. Uiteindelijk heb ik haar ontslagen en weer aangenomen. Een sangoma ontsla je niet zo makkelijk. Met als resultaat dat ik voortaan alle alcoholische drank achter slot en grendel zette. Je zou zeggen: als opdrachtgever en toezichthouder neem je je verantwoordelijkheid.

Maar ben je ook een dief – of crimineel? – als je, arm en alcoholica, de sterke drank gebruikt van je ‘baas’, zoals dat ook nu nog in Zuid Afrika heet? Of is die baas er zelf verantwoordelijk voor. De gelegenheid maakt de dief, zegt het spreekwoord. Er is nog een ander, even toepasselijk spreekwoord. De kat op het spek binden.

Er schoot me afgelopen week, wandelend tussen de stands op de Provada, nog een andere vergelijking te binnen. Je bent bakker en bakt heerlijke koekjes. Die doe je in een fraaie koekjestrommel die je open op een tafel plaatst. Alle klanten en medewerkers mogen er best eentje uit halen.

Maar als baas let je vervolgens niet goed op en hebt dus niet in de gaten dat een personeelslid wel erg veel koekjes uit de trommel haalt. Sterker, je komt er pas maanden later achter dat hij honderden koekjes mee naar huis heeft genomen en die vervolgens heeft doorverkocht. Met woekerwinsten. Zelf had je helemaal niets in de gaten gehad, je was te druk bezig met het bakken van die voortreffelijke koekjes.

Hoe zat het ook al weer met die pruimen die Jantje zag hangen? Weet u wel, dat gedichtje van Hiëronymus van Alphen, dat in de Klimop-vastgoedfraudezaak ertoe leidde dat twee verdachten rechtbankvoorzitter Rino Verpalen wisten te wraken. Verpalen had immers tijdens de rechtszaak dit gedichtje uit de achttiende eeuw voorgedragen en de twee verdachten waren van mening dat de rechtbankvoorzitter een voortijdig, negatief oordeel over hen had. Het ging hier overigens om een onschuldig gedichtje, te meer omdat Jantje (en dat was niet Van Vlijmen!) juist niet van de gelegenheid gebruik maakte, maar werd beloond voor zijn gehoorzaamheid (http://www.voorbeginners.info/kinderliedjes/jantje-zag-eens-pruimen-hangen.htm).

Gelegenheid geven. En: waar en bij wie ligt de verantwoordelijkheid als iemand er misbruik van maakt? Te meer als de controle van de verantwoordelijke managers tekort schiet of zelfs niet bestaat? De Volkskrant had een toepasselijk opening, afgelopen zaterdag: ‘Niet de Fyra is het probleem maar de NS. Roep incapabele managers, politici en ambtenaren op het matje.’

Ik kreeg vorige week een link doorgestuurd van de Bestuurlijke Rapportage Vastgoedfraudezaak Klimop (http://www.verwey-jonker.nl/vitaliteit/publicaties/recht/bestuurlijke_rapportage_vastgoedfraudezaak_klimop) die in opdracht van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie is opgesteld om lering te kunnen trekken uit deze strafzaak, ‘met het oog op het voorkomen van dit soort malafide praktijken en de krachtige, geïntegreerde bestrijding ervan’. De rapportage is in juni 2011 opgesteld door het Verwey-Jonker Instituut (op basis van onderzoek door gerenommeerde juristen van de Erasmus School of Law) en, aldus een brief van minister Opstelten van Justitie van 21 maart vorig jaar, ook aan de Tweede Kamer gestuurd (http://www.montesquieu-institute.eu/9353000/1/j9vvhfxcd6p0lcl/viyeiw7ok9zg) .

Ik citeer uit de brief: ‘In de rapportage gaan de onderzoekers in op de werkwijze van de verdachten, de cultuur in de vastgoedsector in de periode waarin de Klimop-zaak zich afspeelde, en het functioneren van zakelijke dienstverleners en toezichthouders. Op basis van hun analyse presenteren de onderzoekers aanknopingspunten om de criminele gelegenheidsstructuur beter aan te pakken, en om barrières op te werpen tegen dergelijke vormen van vastgoedfraude.’

De brief vervolgt: ‘De onderzoekers trekken een aantal stevige conclusies over de onderzochte periode. Zij concluderen dat de cultuur en organisatie binnen de vastgoedsector volop ruimte boden voor misbruik, dat in deze zaak het interne en (voor zover kon worden vastgesteld) externe toezicht zwak ontwikkeld was, en dat de kritische rol van zakelijke dienstverleners in het geding was. In algemene zin wordt geconcludeerd dat de wereld van het commercieel vastgoed erg kwetsbaar is voor fraude.’

Mij was deze brief niet bekend, evenmin wist ik iets van de rapportage door het Verwey-Jonker Instituut. Ook de media hebben er geen aandacht aan besteed. Tenminste, via Google krijg ik geen enkele verwijzing naar een krantenartikel of andere publicatie. Wel heb ik begrepen dat de helder geschreven rapportage inmiddels is besproken met ‘een ‘aantal grote spelers uit de vastgoedmarkt  verenigd in het Integriteit Overleg Vastgoed (IOV), ‘dat inzet op het bevorderen van integriteit bij marktpartijen, het vergroten van de transparantie bij vastgoedtransacties en het beperken van frauderisico’s’, zoals Opstelten in zijn brief aan de Tweede Kamer aangeeft. In deze IOV zitten onder meer vertegenwoordigers van de Neprom, IVBN, VGM NL, Bouwend Nederland, de banken en de NVM.

Wat mij in deze Bestuurlijke Rapportage opvalt is dat de opstellers harde noten kraken over het interne en externe toezicht bij Bouwfonds/ABN Amro en Philips/Philips Pensioenfonds. Dat was er namelijk niet. Vandaar mijn verhaaltjes over Maria en de koekjesbakker. Opvallend is verder dat in de rapportage opnieuw nauwelijks iets wordt gezegd over het falend toezicht van de AFM en de DNB. Die hebben zich ook aan iedere controle of medewerking onttrokken. ‘Over de concrete bemoeienis van DNB en de AFM met Bouwfonds en Philips Pensioenfonds zijn in het kader van dit onderzoek geen conclusies te trekken. Hierover blijkt niets uit het strafdossier en voor het overige valt dit onder de geheimhoudingsplicht van DNB en de AFM. ‘ Tja, daar komen we lekker verder mee!

Zelf heb ik, gedurende het lange traject van de eerste invallen in de Klimop-zaak in november 2007 tot aan de vonnissen, vorig jaar, steeds betoogd dat ik er geen enkel probleem mee heb dat mensen die iets onwettig hebben gedaan daarvoor moeten boeten. Maar tegelijk heb ik er me nadrukkelijk keer op keer over verbaasd dat de toezichthouders bij zowel Philips als Bouwfonds/ABN Amro (de commissarissen, de aandeelhouders, de CEO’s, de taxateurs, de accountants) nooit zijn aangeklaagd vanwege dat falende toezicht. M.a.w. maakt de gelegenheid niet de dief en moet iemand die gelegenheid biedt, niet ook worden gestraft?

Komende oktober speelt het hoger beroep in de Klimop-zaak Het zou me niets verbazen dat de verdediging zich dan zal concentreren op dat falende toezicht en daarbij gretig gebruik zal maken van deze Bestuurlijke Rapportage. Of ze daarmee de straffen van de veroordeelden naar beneden zal krijgen, betwijfel ik. Want juist deze rapportage laat overduidelijk zien, dat de vonnissen volgens de deskundigen die hebben meegewerkt, strafrechtelijk goed in elkaar zitten.

Ik ben wel benieuwd wanneer het Integriteit Overleg Vastgoed naar buiten komt met zijn reactie op deze Bestuurlijke Rapportage. Dat duurt wel erg lang. En ik vraag me af of de Tweede Kamer er toch niet goed aan doet zich er nog eens nadrukkelijk over te buigen. Praten over integriteit in het vastgoed is één ding, concrete stappen zetten, dus harde maatregelen nemen en handhaven, is heel iets anders.

Sinds de Klimop-affaire hebben we ook de SNS PF-affaire gehad, werden we geconfronteerd met wantoestanden bij corporaties en blijken ook publieke bestuurders en politici met het slechte vastgoedvirus te zijn besmet. Verder zijn er een aantal bekende en eens gerespecteerde vastgoedmannen en -bedrijven failliet gegaan met de achterlating van enorme schulden, die weer ten laste komen van de vrijwel genationaliseerde banken. Dus van u en mij.

Ik heb tot op heden van IVBN en Neprom, noch van de NVM of de banken een duidelijk standpunt gehoord of gezien over zaken en personen, die bijvoorbeeld hebben geleid tot faillissementen als die van TCN, Lips Capital, Phanos of Eurocommerce. Toch zag ik op de Provada een aantal topbetrokkenen bij deze ondernemingen, die toch mede door wanbestuur – en soms zelfs mogelijk frauduleus handelen – hun bedrijven en de werkgelegenheid van velen ten gronde hebben gericht, gewoon rondlopen of er niets aan de hand was.  Bent u verbaasd dat de publieke opinie van mening is, dat er niets is veranderd sinds de Klimop-fraudezaak en de trieste teloorgang van SNS Reaal, ten koste van de gemeenschap? Gelegenheid maakt inderdaad een dief, alleen die weet weer, dat hij er makkelijk mee weg kan komen. Net als mijn sangoma Maria.

Advertenties
Comments
One Response to “Bestuurlijke Rapportage Klimop-affaire: Wat doen we ermee? Te weinig?”
  1. Ed Nypels schreef:

    Beste Ruud, je hebt natuurlijk gelijk.
    Integriteit haal je uit opersoionlijke principes en een juiste opvoeding ( niet teveel koekjes en zeker geen koekjes pikken ten koste van anderen).

    Integriteit wordt bij veel bedrijven verondersteld aanwezig te zijn.
    Toch is het nodig een kompas te hebben, wat jou helpt op het noorden te blijven koersen.

    Integer ben je, …., of niet , maar er is ook een strenge, zelfregulerende en onafhankelijke toezichthouder nodig. En voor het professionele vastgoed is die er.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: