Een dilemma: corruptie als smeerolie voor de ontwikkeling van Afrika

IMG_1082

De afgelopen week kreeg de transactie van SBM Offshore met het Openbaar Ministerie over het afkopen van ‘geconstateerde ongeoorloofde betalingen aan handelsagenten en buitenlandse overheidsfunctionarissen in Equatoriaal Guinea, Angola en Brazilië in de periode van 2007 tot en met 2011’ grote aandacht. SBM Offshore moet in totaal 240 miljoen dollar betalen. Naar het oordeel van het OM is SBM Offshore verantwoordelijk voor ‘strafbare feiten van ambtelijke en niet-ambtelijke omkoping alsmede valsheid in geschrifte’.

In de toelichting van het Funktioneel Pakket wordt gedetailleerd ingegaan op het soort omkoping: ‘Begin 2012 vernam SBM Offshore dat één van haar toenmalige handelsagenten mogelijk bepaalde goederen had overhandigd aan diverse overheidsfunctionarissen in Equatoriaal Guinea. Het zou daarbij zijn gegaan om één of meer auto’s en een gebouw.’ (-) ‘In de periode van 2007 tot en met 2011 maakte SBM Offshore tevens gebruik van verschillende handelsagenten in Angola. Deze handelsagenten ontvingen commissies ter zake van dienstverlening in verband met bepaalde projecten in Angola. Naar het oordeel van het Openbaar Ministerie en de FIOD hebben personen die gerelateerd zijn aan ten minste één van deze handelsagenten en die zelf Angolese overheidsfunctionarissen waren of daarmee geassocieerd kunnen worden, gelden ontvangen. Tevens zijn er andere betalingen zoals reis- en studiekosten aan één of meer Angolese overheidsfunctionarissen dan wel hun familieleden.’

Ik moest bij het lezen toch even glimlachen. Corruptie, omkoping, valsheid in geschrifte, inclusief bedreigingen en geweld, is in Afrika de gewoonste zaak van de wereld. Toen ik in de jaren ‘tachtig correspondent was voor Zuidelijk Afrika leerde ik iemand kennen die bij een grote Duitse multinational werkte en als toegevoegd directielid maar één taak had: door heel Afrika rondvliegen om met cashgeld (in een speciaal koffertje) de bedrijfsbelangen veilig te stellen bij topfunctionarissen, inclusief regeringsleiders en hun familie. Het is niet voor niets dat de Zwitserse banken – en ook die in andere belastingparadijzen – grossieren in exorbitante rekeningen van Derde Wereld-leiders en hun naaste omgeving.

Iedereen die in Afrika zaken doet, weet dat juist de zaken waarvoor SBM Offshore door het OM is veroordeeld, schering en inslag zijn en zelfs een voorwaarde lijken voor zakelijk succes. Je kunt dat afkeuren, veroordelen, er boetes voor uit schrijven en mensen achter de tralies zetten, corruptie, witwassen en fraude is in het internationale zakenleven – dus niet alleen in Afrika – een conditio sine qua non.

Vorige maand was ik weer in Zuid Afrika en daar heb ik het opnieuw met eigen ogen kunnen constateren. De naar corruptie en machtsmisbruik riekende affaires van president Jakob Zuma en diens entourage zijn inmiddels wereldwijd bekend, maar Zuma zit nog steeds stevig op zijn plek en de ANC-top doet op alle fronten mee. Voor veel Europeanen is dat misschien een vreemde zaak, maar er zijn maar weinigen in Afrika die deze zelfverrijking echt veroordelen. Julius Malema, de omstreden voormalige leider van de Jeugdliga van het ANC – inmiddels uit de partij gezet en sinds de laatste verkiezingen lid in het parlement voor zijn partij EFF (Economic Freedom Fighter) – zei het zo: ‘Waarom mogen zwarte leiders zich niet verrijken, terwijl blanken dat altijd al hebben gedaan?’ Hij legitimeerde zijn eigen frauduleus gedrag ook door te stellen dat ‘het gewone volk het juist uitstekend vindt, als zijn leiders extra verdienen. Daarvoor ben je juist leider en chief.’ En hoe ze dat doen, is hun eigen zaak.

Mensenrechten en integere betrokkenheid bij het wel en wee van de ‘Derde Wereld’ door het Westen, blijkt veelal toch vooral ingegeven door eigenbelang. De Zimbabweaanse president Robert Mugabe is daar het meest sprekende voorbeeld van. Zijn tiranniek beleid heeft tienduizenden tegenstanders het leven gekost, maar hijzelf en zijn politieke en economische omgeving zijn al decennia aan de macht, zonder dat het Westen veel verder is gekomen dan machteloze VN-resoluties en dito-sancties. Zimbabwe heeft dan ook geen olie in de grond wat een westers ingrijpen zou rechtvaardigen. En de hoogbejaarde Mugabe wordt in Afrika nog altijd beschouwd als de enige echte politieke leider van het continent en spreekt gewone Afrikanen meer aan dan de door het Westen zo omarmde, vorig jaar overleden Nelson Mandela.

Als het gaat om het omkopen van politici en machthebbers in Afrika en het daarmee uitbuiten van de arme, veelal ongeletterde bevolking, lijkt China overigens het verst te gaan. Terwijl het Afrikaans continent lijdt onder burgeroorlogen, vaak bittere armoede, machtsmisbruik, ernstige onderwijs- en gezondheidskwesties en corruptie, halen de Chinezen zo’n beetje alle grondstoffen weg, inclusief de slagtanden van olifanten en de horens van rhino’s. Dat is niet nieuws, maar afgelopen maand werd ik weer geconfronteerd met een duidelijk voorbeeld wat er hier in Afrika structureel misgaat.

Phalaborwa is een mijnplaatsje aan de rand van het Krugerpark, met overigens een bij veel Nederlanders bekende safari-lodge: Sefapane. Er wordt daar sinds 1951 gemijnd, eerst door het Zuid Afrikaanse overheidsbedrijf Foskor. Naast fosfaat werd er de afgelopen decennia een heel scala aan grondstoffen gedolven door de Palabora Mining Company, zoals koper, vermiculiet en ijzer alsook allerlei bijproducten als magnetiet. In 2012 werd de Palaborwa Mining Company door eigenaar Rio Tinto verkocht aan een conglomoraat van Chinese en Zuidafrikaanse investeerders: de Hebei Iron & Steel Group en de Industrial Development Corporation (IDC) of South Africa. IDC is eigendom van de Zuidafrikaanse staat (gecontroleerd door het ANC) en valt onder de supervisie van het departement van Economische Ontwikkeling.

Sinds de verkoop van de mijn in Phalaborwa aan de Chinezen en de Zuid Afrikaanse staat is de moeizame exploitatie een hele andere richting ingegaan. De Chinezen hebben een dringende behoefte aan magnetiet waar in het verleden nauwelijks belangstelling voor bestond. Deze magnetiet wordt nu alsnog gewonnen en afgevoerd naar de haven van Maputo, de hoofdstad van Mozambique, op een afstand van ruim 400 kilometer. Sinds de beslissing om vanuit Phalaborwa magnetiet naar Maputo te vervoeren, rijden er dagelijks – zeven dagen in de week, 24 uur lang – vele honderden zware trucks over de wegen van de provincies Limpopo en Mpumalanga.

IMG_1086

De ellende begint al in Phalaborwa zelf, waar de wegen door de trucks aan flarden zijn gereden, maar bijvoorbeeld ook de weg naar Mica (waar de bekende gelijknamige grondstof vandaan komt) en het bekende safariplaatsje Hoedspruit is geheel kapot. Ook de N4, de tolweg langs de zuidkant van het Krugerpark naar de grensplaats Nkomati wordt gedomineerd door de trucks van transportbedrijven als Heymans Koole en Reinhardt.

Natuurlijk is er door met name de toeristische industrie hevig geprotesteerd tegen deze aanslag op veilig vakantieverkeer van en naar de belangrijkste toeristische attractie van Zuid Afrika, het Kruger Park en directe omgeving. Maar daar trekken de autoriteiten zich niets van aan. En dat heeft weer alles te maken met de private politieke en economische belangen van diezelfde autoriteiten. Om alle kritiek op de dagelijkse stroom van vrachtwagens te doen verstommen, heeft de mijn de financiën geregeld voor lokale chiefs om zo’n truck aan te schaffen. Dus deze trucks en het daaraan gekoppelde transportcontract voor drie jaar zorgen ervoor dat in iedere geval de chiefs en hun directe onderdanen geen problemen hebben met deze stroom aan voor de Chinese thuismarkt bestemde ladingen, die tot uiterst gevaarlijke verkeerssituaties leiden.

IMG_1100

Maar de Chinese belangen en invloed in Zuid Afrika gaan veel verder dan magnetiet. China dicteert zelfs voor een deel de buitenlandse politiek van het ANC. Zo werd begin oktober voor de tweede keer een visum geweigerd aan de Dalai Lama voor een bezoek aan collega Nobelprijs-winnaar Desmond Tutu, die zijn 80ste verjaardag wilde vieren samen met een aantal andere eerdere Nobelprijswinnaars. En terwijl de beperkingen voor arbeids- en verblijfsvergunningen uit de rest van de wereld steeds moeilijker worden, lijken de Chinezen daar helemaal geen last van te hebben en heeft elke township of afgelegen plaatsje tegenwoordig wel een door Chinezen gerunde winkel, terwijl ze geen woord Engels of Afrikaans spreken.

Maar het gaat China toch vooral om de Afrikaanse grondstoffen en daarvoor gebruik het maar al te graag de goede relaties met de ANC-top. Zo zijn er onlangs mijnconcessies aangevraagd langs de zuidkant van het Krugerpark om daar in de toekomst te gaan mijnen. Hoewel mijnbouw een directe, zeer grote aanslag zou betekenen op een van de bekendste en meest belangrijke natuurgebieden in de wereld, twijfelt er niemand aan dat deze concessies op termijn zullen worden gehonoreerd. Dat doet het ergste vrezen voor het hele Krugerpark, waarvan bekend is dat er onder de grond heel wat kostbare mineralen en kolen liggen.

Maar de ANC-top zelf maakt zich daar weinig zorgen over en ziet alleen maar dollartekens voor zichzelf en de eigen relaties. Daar moet alles voor wijken, ook de ongewenstheid van het winnen van schaliegas in dat andere stukje wereldnatuurgoed, de Karoo.

Maar het zijn natuurlijk niet alleen de Chinezen die gebruik maken van de zwakke democratische structuren van Afrika en die hun uiterste best doen om het continent leeg te roven. President Zuma heeft onlangs hoogst persoonlijk – en zonder dat het parlement of de betrokken ministeries daar iets van wisten – met zijn counterpart Vladimir Poetin een voor Rusland lucratief contract afgesloten voor de levering van zes nucleaire centrales, terwijl Zuid Afrika toch een van de grootste kolenleveranciers in de wereld is. Hoe overigens Zuid Afrika de levering van deze zes nucleaire centrales moet gaan betalen, is een van de vragen die nog moeten worden opgelost? Zuma is trouwens nog steeds onderwerp van verdenking in een groot wapenaankoopschandaal, waarin ook Franse, Duitse, Britse en Scandinavische marktpartijen zijn betrokken.

Terugkerend naar de boete die SBS Offshore moet betalen vanwege illegale betalingen aan overheidsfunctionarissen in een aantal Afrikaanse landen. Nogmaals, ik keur die betalingen niet goed, maar wie zaken wil doen in Afrika (en in nog een paar continenten) kan blijkbaar moeilijk anders. Een aardig dilemma lijkt me, voor een integriteitscursus voor Nederlandse zakenlieden die met investeringen toch ook willen bijdragen aan het verbeteren van de economie in Afrika en het aldaar creëren van meer werkgelegenheid. We hebben voor dat dilemma een aardig spreekwoord: roomser zijn dan de paus. Of toch maar kiezen voor eigenbelang.

Advertenties
Comments
3 Responses to “Een dilemma: corruptie als smeerolie voor de ontwikkeling van Afrika”
  1. Pieter schreef:

    Een waar slot in je blog :
    Niet Roomser dan de Paus!
    Met de komst van Sietse
    Hepkema ( voor insiders Sietske) bij SBM Offshore was deze ontwikkeling te verwachten. Dit beste jongetje van de klas, jurist van de koude grond, met gebrek aan ondernemerschap richt het hele bedrijf ten gronde. Deze eerste boete is pas het begin van veel meer ellende binnen dit bedrijf.
    Beleggers jullie zijn gewaarschuwd.
    SBM eindigt als een Pennystock.

  2. Caspar Wortmann schreef:

    Hi Ruud,
    M.b.t. jouw afsluitende zin kan ik nog een mooi gezegde aandragen: Beter koopman dan dominee.
    groet Caspar

  3. Dubaiman schreef:

    Heel goed, ja het OM als criminele organisatie. Het is gelegaliseerde afpersing en een schot in de eigen voet. Schadelijk voor het Nl bedrijfsleven. Op de vraag waarom Bloos dacht een sterke zaak te hebben is het antwoord, omdat wij dat goed kunnen beoordelen.Er komt geen rechter aan te pas. Nog even dan komt er een bonussysteem voor OM.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: