De integriteitdiscussie is aan herziening toe

Het zijn drukke tijden voor iedereen die integriteit hoog op de agenda heeft staan. De kwestie rond Mark Verheijen; de hoger beroepszaak tegen Ton Hooijmaijers; de zaak-Faber in Gelderland; het wachten op de uitspraak in hoger beroep tegen de voormalige burgemeester van Meerssen, Ricardo Offermans; het aanstaande proces tegen Jos van Rey en Piet van Pol; en natuur de uitspraak in hoger beroep in de Klimop-zaak. De media en de politiek struikelen over elkaar heen en de vingertjes worden weer flink geheven. Voor wie van het gehuil van wolven houdt, zijn het topdagen!

Integriteit is terecht een serieuze zaak. Maar de invulling van het begrip is niet zo makkelijk eenduidig te geven. Fatsoenlijk zaken doen, je niet laten chanteren, het verschil weten tussen mijn en dijn, je houden aan de regels en wetten, het lijkt allemaal duidelijk, maar het is ook direct heel erg discutabel. Wat voor iemand fatsoenlijk is, is dat voor iemand anders helemaal niet. En natuurlijk, wetten, codes en gedragsregels zijn er om je aan te houden. Maar we gedogen wel massaal koffieshops (en dan bedoel ik niet vanwege de koffie), we rijden allemaal wel eens bewust te hard en in vele culturen is het ontduiken van belasting eerder een sport dan een vorm van fraude. En we zijn ook allemaal in staat iemand anders ervan te overtuigen dat die belastingaanslag ten onrechte was en dat de verkeersbon nergens op sloeg. Integriteit is voor mij vooral een persoonlijke zaak. Wat ik bedoel te zeggen: iedereen trekt een eigen grens en we moeten het aan anderen overlaten om te oordelen of de integriteitgrens inderdaad is overschreden. En dan nog hebben we het recht van mening te verschillen.

Ik heb me om die reden nogal geërgerd aan veel wat ik heb gelezen over de VVD-Tweede Kamer politicus Mark Verheijen. Ik geef toe dat hij het allemaal niet handig heeft gespeeld met die declaraties, maar ik zou ook gek worden van al die regels en interpretaties over het al dan niet rijden in een overheidsauto met chauffeur. Ik drink nooit flessen wijn van 126 euro en ik denk dat Verheijen dat ook niet dagelijks doet. Maar als hij als gedeputeerde van te voren heeft afgesproken dat de Provincie een kwart van een rekening van een Limburgs relatiediner na afloop van de vastgoedbeurs Provada zou betalen, vind ik het onzin dat hij daar nu politiek voor opnieuw wordt afgerekend. Want daar gaat het hier om: veel zogenaamde integriteitschendingen zijn in de praktijk politieke en journalistieke spelletjes en afrekeningen en hebben niet zoveel met fraude en criminaliteit te maken, terwijl dat in publicaties en opmerkingen wel degelijk doorklinkt. Iemand die fraudeert en bewust voor eigen gewin probeert ergens een slaatje uit te slaan, mag zeker aan de schandpaal worden genageld, maar wel in verhouding. Dubbel declareren of het betalen van een omstreden rekening door de Provincie met flessen wijn van 126 euro, lijkt steeds vaker een synoniem voor moord en doodslag.

Ik ben geen VVD-er en ken Verheijen alleen uit de media, maar het zal u duidelijk zijn dat ik vind dat de VVD er op een wel erg goedkope manier voor heeft gekozen de Venloze politicus te laten vallen. Het valt me ook flink tegen van Mark Rutte dat hij zijn eerder uitgesproken relativering over het declaratiegedrag van Verheijen weer introk. Ik vraag me trouwens af of de VVD de kwestie-Verheijen zo hoog had laten opspelen als er geen verkiezingen aan zaten te komen. Alsof het in Nederland echt gaat om het al dan niet aanblijven van een VVD-er die al dan niet wat ongelukkig en onverstandig heeft gedeclareerd. Hier zijn de verhoudingen helemaal zoek. Onze zorgvoorzieningen, de kwaliteit van het onderwijs, de Russische dreiging, hoe moet dat nu met al die vluchtelingen aan de Europese grenzen en het geweld van fanatieke islamieten zijn toch echt de onderwerpen waar ik me meer zorgen over maak.

Tegen dat licht kan ik me overigens wel vinden in de uitspraken van het gerechtshof in Amsterdam in de hoger beroepszaak in de Klimop-affaire. Dat de echte hoofdrolspelers Jan van Vlijmen, Olivier Lambert en Will Frencken c.s. flink hogere straffen hebben gekregen dan aanvankelijk tegen hen waren opgelegd door de rechtbank in Haarlem kan zeker mijn goedkeuring dragen. Verbaasd ben ik wel over de veel hogere straf voor notaris Jan Carel Kloeck. Het komt niet vaak voor dat een rechtbank in hoger beroep een negen keer hogere straf oplegt dan een eerste uitspraak, te meer omdat het vonnis ook ruimschoots – tweemaal – ligt boven de eis van het OM. Dit is een strafverzwaring met een groot vraagteken en ik denk dat over dit vonnis voor Kloeck het laatste woord nog niet is gesproken. In de ogen van het gerechtshof van Amsterdam hebben zowel het OM als de rechtbank in Haarlem blijkbaar wel erg zitten slapen. Of kan het zijn dat juist de hoger beroep-uitspraak hier uit de bocht is geschoten.

Ik heb zelf de Klimop-zaak vanaf het allereerste begin – dus zelfs nog voor de eerste invallen van november 2007 – goed gevolgd. Ik heb de lange duur van het proces bekritiseerd, de rol van een aantal media en journalisten en het feit dat ook een aantal verantwoordelijken voor de fraude en corruptie bij Bouwfonds en het Philips Pensioen Fonds de dans zijn ontsprongen en er zelfs beter van zijn geworden. Dat alleen al zorgt bij mij voor ernstige twijfels over integriteit en rechtsgevoel in deze zaak.

lk heb ook de insteek van het OM om Cees Hakstege en Diederik Stradmeijer tot hoofdaangeklaagden te maken en hen te beschuldigen van lidmaatschap van een criminele organisatie altijd als belachelijk bestempeld en ben blij dat beiden daarvoor in hoger beroep definitief zijn vrijgesproken. Ik hoop dat ook de Fd-journalisten Vasco van der Boon – en in mindere mate Gerben van der Marel – nu samen met de hoofdredactie van het Fd de morele moed hebben aan hen persoonlijk hun excuses aan te bieden. Ook dat is een zaak van integriteit en fatsoen. Ik vind overigens dat de nu opgelegde straf van 18 maanden voor Stradmeijer, terwijl hij toch op 7 van de 8 punten is vrijgesproken, naar verhouding erg hoog is. Na alle beschuldigingen en verdachtmakingen in de media en door het OM aan zijn adres had hier toch wel meer clementie gepast in de uiteindelijke uitspraak vanwege valsheid in geschrifte.

In dezelfde kranten waarin de vonnissen in de hoger beroepzaak tegen de Klimop-beklaagden werden gepubliceerd, las ik ook een piepklein berichtje dat de Nederlandse gemeenten inmiddels voor vier miljard euro hebben afgewaardeerd op hun grondposities en elders las ik dat daar waarschijnlijk de komende jaren nog zo’n twee miljoen euro aan verlies bij komt. Een totaal bedrag van 6 miljard is het dubbele van wat er door de Nederlandse overheid aan verlies is genomen bij SNS Reaal en de daarbinnen opgenomen SNS Property Finance-portefeuille. Over de teloorgang van SNS Reaal zijn inmiddels een aantal boeken geschreven en ook een onderzoekscommissie bestaande uit Jean Frijns en Rein Jan Hoekstra heeft zich erover gebogen. Deze commissie constateerde dat er vooral ook fouten zijn gemaakt door De Nederlandsche Bank, de AFM en het Ministerie van Financiën. Maar dit alles wel zonder enige strafrechtelijke of politieke consequentie. De ware verantwoordelijken van dit vastgoeddrama – de raad van bestuur van Bouwfonds in de periode 2001-2006, de commissarissen onder leiding van Hans Wiegel en de top van het toenmalige ABN Amro – zijn ook nooit in de beklaagdenbank terecht gekomen en hun integriteit is vrijwel niet ter discussie gesteld. Die genieten nog altijd van hun torenhoge pensioenen, opgebouwde bonussen en aandelenplannen. Net zoals de burgemeesters en wethouders, en al die gemeenteraden die te samen voor een verlies van 6 miljard euro aan grondposities hebben gezorgd en nog steeds doorgaan met risicovolle ontwikkelingen op kosten van de belastingbetaler. Ik chargeer, maar ik probeer mijn twijfels over wat we integriteit en niet-integer gedrag noemen duidelijker te maken.

Ik geloof in onze rechtstaat en dat houdt ook in dat ik vonnissen moet accepteren, zelfs als ik er niet voor 100 procent van overtuigd ben dat ze terecht zijn. Ik hoop dat in ieder geval de rechters die hebben geoordeeld – of dat nog gaan doen – over personen als Ton Hooijmaijers, Jos van Rey, Jan van Vlijmen c.s. en Jan-Dirk Paarlberg (om een paar vastgoedgerelateerde kopstukken te noemen) er voor honderd procent zeker van zijn dat ze het bij het juiste eind hebben (gehad).

Integriteit en fraudebestrijding zijn belangrijke en vergrijpende zaken en vergen duidelijke maatregelen en consequenties. Maar het zijn ook zaken die gevrijwaard moeten blijven van vooral op sensatie, willekeur en ad hoc relevantie gerichte publicaties, die steeds vaker de vorm krijgen van een trial by media. Het wordt hoog tijd dat de hele discussie over integriteit en wat wel en niet kan/mag een andere wending krijgt en in een helderder perspectief wordt gezet. En een ding is zeker: dilemma-training zou in ieder geval voor journalisten geen kwaad kunnen. En om er nog een cliché tegenaan te gooien: wie zonder zonden is, werpt maar de eerste steen.

Advertenties
Comments
2 Responses to “De integriteitdiscussie is aan herziening toe”
  1. We maken ons allemaal druk over flessen wijn van 100 € of meer terwijl sommige gemeentes vanwege incompetentie miljoenen over de balk gooien, maar die bestuurders zijn perfect, ook al liegen ze de boel bij mekaar. En gooien ze dus miljoen euro’s aan belastinggeld over de balk, of wat vinden we van bestuurders die niets doen van hun salaris dat veel hoger is dan een flesje wijn van 100,00 €. Leve de nietsnut, en de incompetente, en weg met de daadkracht in het overheidsbestuur.

  2. Robine Stradmeijer schreef:

    Wat een goed artikel!! Ik deel uw mening, betreft Dhr. Stradmeijer, geheel!!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: