Verkoop Paleis van Justitie: het Rijksvastgoedbedrijf staat buiten de vastgoedrealiteit

Het Rijksvastgoedbedrijf is verreweg de grootste speler in Nederland waar het gaat om commercieel vastgoed. Als huurder en als eigenaar. Terwijl toezichthouders als DNB en AFM schreeuwen om meer transparantie en openheid van de sector over deals, betrokkenen, taxaties en financieringen, en integriteit en integer zakendoen te pas en te onpas naar voren worden geschoven, lijkt dit alles aan deze overheidsonderneming voorbij te gaan. Talrijk zijn de voorbeelden het afgelopen decennium van verkeerde overheidsontwikkelingen, uit de handen gelopen kosten, overbodige huurcontracten, onzinnige verhuisbewegingen en vage transacties om van overtollig rijksvastgoed af te komen.

Transparant is de overheidsonderneming in ieder geval niet. Op de website is nergens vast te stellen hoe groot de portefeuille is. Evenmin staat er op de website iets over de manier van zaken doen, integriteit en governance. Wel staan er berichten over te koop staand vastgoed en of iets verkocht is, maar niet over de voorwaarden van de koop, welke adviseur erbij was betrokken, wat de status van de koper is en ga zo maar door.

De portefeuille van het Rijksvastgoedbedrijf moet enorm zijn. Zelf zegt het bedrijf – dat valt onder de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – verantwoordelijk te zijn voor het beheer en de instandhouding van ‘de grootste en meest diverse vastgoedportefeuille van Nederland’. ‘Onze portefeuille bestaat onder andere uit gevangenissen, rechtbanken, kazernes, vliegvelden, defensieterreinen, ministeries, havens, belastingkantoren, monumenten, musea en paleizen. We zorgen voor beheer en onderhoud, aan- en verkoop, nieuwbouw, verbouw en renovatie, ontwikkeling en herontwikkeling van deze gebouwen en terreinen.’

Vorige week kwam het Rijksvastgoedbedrijf opnieuw negatief in het nieuws door de verkoop van het voormalige Paleis van Justitie aan de Prinsengracht 432-436 in Amsterdam, een monumentaal pand van 15.387 m2. Het pand werd het afgelopen jaar in een tender via DTZ Zadelhoff in de verkoop gedaan en is voor 61,3 miljoen euro verkocht aan ontwikkelaar M7 Development in Den Bosch. Zit er eigenlijk erfpacht op dit pand?

Niet bepaald een aansprekende vastgoedspeler, M7 Development. Eigenlijk heb ik er nog nooit van gehoord. Daarom maar even googlen en dan kom je terecht op een website met allerlei ronkende teksten over ‘aanpak’, ‘waarden’ en zelfs ‘een gedragscode op aanvraag’. Maar geen enkel concreet project en ook geen enkele naam of partij die er achter zit. Zelf omschrijft deze ‘ontwikkelaar’ zich als volgt: ‘M7 is een ontwikkelaar gespecialiseerd in het aanbieden van oplossingen voor de huisvesting van corporates, het midden bedrijf en (semi-) overheden. M7 zoekt samen met haar klanten naar passende oplossingen voor hun huisvestingbehoeften, hoe groot of klein die ook mogen zijn. M7 is onafhankelijk, particulier en kent geen bindingen met aannemers, banken of adviseurs. M7 draagt zo nodig creatieve, maar altijd gedegen oplossingen aan waarbij een correcte prijs-kwaliteit verhouding altijd het uitgangspunt vormt. M7 is transparant over financiën en communiceert in heldere taal met klanten en investeerders.’ Bla, bla, bla.

Wie ik wel ken, is Louis Meijer (1963), de man die blijkbaar achter M7 zit. Niet bepaald een succesverhaal, de vastgoedgeschiedenis van Louis. Een aardige man, daar niet van, maar niet het type van een geslaagde vastgoedondernemer. Deze Rhedenaar met inmiddels Brabantse wortels, was aanvankelijk eigenaar van een importbedrijf in sportartikelen, maar stapte in 1987 in het vastgoed met het ontwikkelen van een golfbaan. In 1995 startte hij samen met Jelle Brouwer – die ook al weinig geluk heeft gehad met het ontwikkelen van golfbanen – in een nieuwe onderneming met een oude naam, Burgfonds. De Brouwers verkochten ooit Burgfonds aan Bouwfonds, een van de mislukte aankopen van het voormalige vastgoedbedrijf uit Hoevelaken. De belangrijkste asset van Burgfonds bleek uiteindelijk The Wall te zijn, het inmiddels beruchte en mislukte winkelcentrum langs de A2 bij Leidsche Rijn. Nog altijd een enorm pijnpunt voor Propertize (het voormalige SNS Propertyy Finance.)

In 2004 nam Roger Lips het belang van Brouwer (en diens partners, met roemruchte namen als Mark en Pieter Dreesman, Dik Wessels en Hans van Veggel met oud Rabo-baas Lense Koopmans als commissaris) in The Wall over, maar al snel werd duidelijk dat dit retailproject ook onder de leiding van Lips en Meijer een weinig succesvolle toekomst tegemoet zou gaan. Lips kocht vervolgens in oktober 2008 Louis Meijer uit en betaalde hem daarvoor 3,5 miljoen euro. Voor verdere info over deze gang van zaken verwijs ik naar de soms onthullende informatie op de website lipsleaks.org, die de door Justitie gezochte Lips vanuit zijn zelfgekozen ballingsoord Dubai regelmatig van nieuwe informatie voorziet. Erg leuke en interessante info, trouwens.

Het opvallende aan de notariële akte die de koop door Lips van het belang van Meijer in The Wall regelde, is de bepaling dat Meijer ‘in het geval van een negatieve verkoop van The Wall’ niet alleen die 3,5 miljoen euro moet bijbetalen, maar ook nog eens in het verlies zou moeten bijdragen. Lips nam namelijk ook contractueel de financiering van The Wall over. Deze zaak is, voor zover ik weet, nog steeds niet opgelost en als het ooit tot een rechtszaak tegen Lips komt vanwege The Wall, kan niet worden uitgesloten dat Meijer nog voor een behoorlijke compensatie in de richting van Propertize moet opdraaien.

Meijer is ook – behalve door zijn mislukte projecten bij Burgfonds (denk aan Belle van Zuylen in Utrecht) – ook anderszins de afgelopen jaren negatief in het nieuws gekomen. Hij was namelijk een van de personen die met het Openbaar Ministerie moest schikken (en wel voor een bedrag van 40.000 euro) om vervolging af te kopen in de zaak tegen de voormalige VVD-gedeputeerde Ton Hooijmaijers, die uiteindelijk dit jaar tot tweeënhalf jaar cel is veroordeeld omdat hij honderdduizenden euro’s aan smeergeld heeft aangenomen.

Het curieuze is dat Meijer met zijn M7 ondanks deze recente schikking en zijn betrokkenheid bij het financieel fiasco rond the Wall toch zonder problemen door de integriteitstoets Bibob en andere mogelijke onderzoeken over zijn financiële positie is gekomen, ervan uitgaande dat deze onderzoeken ook inderdaad daar het Rijksvastgoedbedrijf zijn uitgevoerd. Niet verbazend trouwens, want achter Meijer zitten weer andere invloedrijke investeerders zoals Dik Wessels, de vrijwel onaantastbare koning van het Nederland vastgoed.

Wienke Bodewes, voorzitter van de Neprom, (de vereniging van projectontwikkelaars) én van het Integriteitoverleg Vastgoedmarkt (IOV) heeft inmiddels vragen gesteld aan het Rijksvastgoedbedrijf over deze zaak: ‘Wij zijn heel benieuwd naar de argumenten om met een partij in zee te gaan waarvan bekend is dat die een besmet recent verleden heeft. Ik kan geen reden bedenken waarom je dit zou laten passeren’, aldus Bodewes in de media.

De Neprom heeft trouwens, moet ik eerlijk zeggen, wel een beetje boter op het hoofd. M7 is geen lid van de Neprom, maar het voormalige MAB (vroeger Bouwfonds Development) was dat wel. Ik heb de Neprom nooit iets horen zeggen toen MAB – samen met het Spaanse Neinver – de ontwikkelingslocatie in Halfweg overnam van Luigi Prins om daar een nieuwe en overbodige outlet (Sugar City) neer te zetten. Ook Prins heeft geschikt in de zaak Hooijmaijers, net als Meijer. En met een andere bekende ‘kampioenschikker’, Harry Hilders, die in de Klimop-zaak maar liefst 40 miljoen moest dokken, doet inmiddels weer half vastgoed Nederland zaken, ook institutionele bedrijven.

Maar er is heel wat meer te zeggen over de kwestie van de nu door M7 verworven toplocatie aan de Prinsengracht. Uit persberichten wordt duidelijk dat de gemeente Amsterdam de plannen van Meijer om er een ‘zeer luxe hotel’ in het pand te vestigen helemaal niet ziet zitten. De gemeente zou al tweemaal negatief daarover hebben geadviseerd.

Ik ga daarom terug naar de website van het Rijksvastgoedbedrijf en tref daar een bericht aan uit 2014, waarin minister Stef Blok van Wonen en Rijksdiensten zegt, ‘dat er bij het afstoten van rijksvastgoed moet worden samengewerkt met gemeenten en provincies als het gaat om nieuwe bestemmingen’. Het is niet zo, dat het Rijk zomaar gratis en voor niets panden en locaties gaat weggeven (‘het moet wel marktconform zijn’) maar het is wel wenselijk, die samenwerking, althans volgens Blok.

Duidelijk is dat die gewenste samenwerking tussen het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente Amsterdam er niet is geweest. Sterker nog, ik krijg signalen dat die samenwerking in het geval van de verkoop van het Palies van Justitie erg slecht is en dat de twee partijen elkaar alleen maar hebben tegengewerkt. Het curieuze voor Meijer en zijn bedrijf M7 is, dat zij helemaal niets met zijn nieuwe pand kunnen doen, als de gemeente blijft weigeren met hen samen te werken.

Er kunnen verder nog wel wat vraagtekens bij deze verkoop door het Rijksvastgoedbedrijf worden gezet. Wie heeft de financiering verzorgd van deze aankoop? Daarover is niets naar buiten gebracht. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat de Nederlandse institutionele vastgoedfinanciers bereid zijn met iemand als Meijer in zee te gaan, gezien zijn omstreden en niet bepaald succesvolle vastgoedverleden. Is Meijer misschien niet vooral een stroman voor partijen die liever op de achtergrond blijven, maar die wel nauwe banden hebben met die financiers? De namen van die mogelijke investeerders achter M7 zijn voor vastgoedingewijden overigens niet zo moeilijk te raden. Die hebben dit soort kunstjes al vaker gedaan. In het Parool dook vorige week in dit verband de naam van Edgar Peer op, oud-wethouder Financiën van Amsterdam. Ook al een VVD-er en niet onomstreden. Peer zegt zelf ook geld in het pand te hebben gestoken, net als Dik Wessels. Daar hebben we dus Wessels weer, die zit zo’n beetje in elk vastgoedproject in Nederland. Of dat wel zo wenselijk is?

Dan is er nog de vraag of het technisch en praktisch wel mogelijk is van dit monumentale pand een tophotel te maken zonder enorme kosten. Hoe maak je bijvoorbeeld van het cellenblok in het pand een onderscheidende luxe hotelkamer? En is de ligging, zo vlak bij het drukke Leidse Plein, wel de aangewezen plek voor nog een tophotel in een markt die met de dag voller lijkt te worden. Het zou me niet verbazen als deze verkoop door het Rijksvastgoedbedrijf nog meer staartjes krijgt dan er nu al zijn gegroeid. Maar transparant en volgens de boekjes van governance is deze deal zeker niet verlopen.

En laat ik nog een cynische mogelijkheid geven op wat er nu gaat gebeuren, mij ingefluisterd door een gewaardeerde vastgoedcollega. ‘Over een paar maanden wordt duidelijk dat M7 en de gemeente er helemaal niet uitkomen en wordt er een beroep gedaan op een van de acht andere partrijen die belangstelling hebben getoond voor het Paleis van Justitie, maar minder hebben geboden. En dan wordt het pand door M7 gewoon weer doorverkocht en krijgen Meijer en zijn mede-investeerders gratis en voor niets een paar miljoen euro voor hun inspanningen.’ Het is natuurlijk maar één mogelijkheid, maar dit spelletje is al heel wat vaker zo gespeeld. Als het uitkomt, kan Meijer in ieder geval een deel van zijn 3,5 miljoen euro terugbetalen aan Roger Lips.

Advertenties
Comments
2 Responses to “Verkoop Paleis van Justitie: het Rijksvastgoedbedrijf staat buiten de vastgoedrealiteit”
  1. Paal schreef:

    Kijk ook eens naar de verkoop van de politiepanden in Amsterdam, Warmoestraat. Hier gaat ook het nodige mis.

  2. Interessant verhaal. Sinds een jaar of 2 heb ik het vaak over “Het jaar van de ontmaskering”. Het gaat maar door. Mensen die denken dat ze slimme jongens zijn, komen zichzelf wel tegen dankzij social media. Je kunt er op wachten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: