Bij de dood van een dierbare vriend en een uitmuntend journalist: Erik van Ees

864x486
Met dank aan de NOS

Gisteravond laat werd ik via een mail uit Kaapstad op de hoogte gesteld van het overlijden van een dierbare vriend, Erik van Ees. Erik van Ees, zult u misschien zeggen? Moet ik die kennen? Ja, waarschijnlijk kent u hem vaag. Erik was namelijk vele jaren correspondent voor het NOS Journaal vanuit Zuid Afrika en was in het verleden ook regelmatig op de radio te horen. Met name in de jaren voorafgaande aan de grote ommekeer in Zuid Afrika, van bolwerk van apartheid naar een democratisch gekozen land waar het ANC de meerderheidspartij werd, was hij veel op de buis te zien. Ook schreef hij twee decennia artikelen en berichten voor het AD vanuit Zuid Afrika. Op 11 februari 1990 versloeg hij nog urenlang de vrijlating van Nelson Mandela voor de Nederlandse televisie.

Ik heb de eer gehad om vijf jaar lang – van 1984 tot en met begin 1989 – samen met hem en zijn vrouw Setna een kantoor te delen in Johannesburg. Erik (1942) was bureauchef van het inmiddels verdwenen Amerikaanse persbureau UPI. Nederlands was op dat kantoor min of meer de voertaal. Erik sprak als Nederlander van geboorte redelijk Nederlands; zijn collega Brendan Boyle was weliswaar Zuid-Afrikaan, maar was met een Nederlandse getrouwd en was enige jaren correspondent voor UPI in Den Haag geweest. En hetzelfde gold voor de correspondent van het Duitse persagentschap DPA, Edgar Denter. Het kwam regelmatig voor dat een van deze drie heren door een van de Nederlandse omroepen werd gevraagd om op de radio hun licht te laten schijnen over de ontwikkelingen in Zuid Afrika en of ik dan nog even hun Nederlandse tekst kon bijwerken. Maar waren de items live, met vraag en antwoord, dan vielen ze wat hun Nederlands betreft toch een beetje door de mand.

Maar zijn journalistieke reputatie had Erik van Ees niet alleen te danken aan zijn verslaggeving over Zuid Afrika. Hij was voor UPI gestationeerd geweest in Den Haag, Zurich, Lissabon, Brussels en in Salisbury (na de onafhankelijkheid van Rhodesië/Zimbabwe hernaamd in Harare). Hij versloeg voor UPI als oorlogscorrespondent de talrijke onafhankelijkheidsoorlogen in zuidelijk Afrika, in Mozambique, in Angola, Zambia, Zaïre, Congo en in het voormalige Rhodesië. Tijdens de Anjer-revolutie die een einde maakte aan de Salazar-dictatuur, was hij ook voor UPI in Portugal actief.

Erik was, hoewel hij vrijwel zijn hele leven in Zuid-Afrika heeft gewoond, toch ook een echte Nederlander. Zijn vader was Jan van Ees, een legendarische theaterman en toneelschrijver, die veel oudere Nederlanders nog kennen als Paul Vlaanderen, naar de gelijknamige hoorspelserie. Al op jeugdige leeftijd monsterde hij aan op de laatste grote Nederlandse walvisvaarder, de Willem Barentzs II, en belandde met die boot in Kaapstad – toen nog een min of meer slapende havenstad met een koloniaal imago en vooral de halfjaarlijkse zetel van een hard, blank apartheidsregiem. Daar ontmoette hij Setna, met wie hij twee kinderen kreeg en die hem tot het laatst heeft verzorgd.

Erik belichaamde in alles het beeld van een buitenlandse correspondent die de grenzen op zocht. Hij was avonturier en voordat hij bij toeval in de journalistiek belandde, was hij een professionele strandwacht, abalone duiker en visser. Zijn grote liefde voor het water, de zee, had hij echter van de periode dat hij op de grote vaart voer.

Ik heb met Erik een aantal grote reportages gemaakt, hij voor UPI en ik voor de GPD-bladen en de Nederlandse omroepen. Zo bezochten we ooit een week lang het geheime legerkamp van Jonas Savimbi in Zuid-Angola, de rebellenleider die met steun van Zuid-Afrika het had opgenomen tegen de MPLA-regering in Luanda. We vlogen er heen in een oude Dakota, vlak over de boomtoppen en de bush om buiten bereik te blijven van het rader en de Mig-straaljagers. Ik herinner me ook de trips naar de burgeroorlog in Mozambique, een bezoek aan Samora Machel, maar ook minder dramatische rapportages zoals de kroning van de jonge koning van Swaziland, Mswati III. Hij was het ook die me op het sppor zette van de betrokkenheid van Winnie Mandela bij de moord op Stompi Moketsi.

Erik was weliswaar boven alles journalist, maar diep in zijn hart was hij liever schrijver. Hij schreef prachtig beeldend proza, maar deed dat altijd in het Engels, een taal die hij als zijn echte moedertaal beschouwde. Erik heeft ook een groot aantal boeken geschreven, die voor een deel in het Nederlands zijn vertaald. In 2012 kwam zijn laatste boek uit, Mijn Zuid Afrika. Met een opdracht, waarop ik nog steeds trots ben: Hi Ruud, Ter herdenking aan het avontuur dat ZuidAfrika was en het plezier dat we erin hadden met mee te maken en te beschrijven’. Andere boeken van Erik zijn: The Last Blue Wale, The Starfish Syndrome, De Sprekende Klok van Windhoek, Land van de Regenboog en de politieke roman Robbeneiland.

Erik was iemand die ook tot het laatst uiterst sportief was. Als hij niet schreef of las, zat hij op de fiets, in zijn zeilboot of wandelde hij. Toen ik Erik ruim negen maanden gelden, op oudejaarsavond in Kaapstad bezocht, had hij net een stroke gehad, maar wilde per se toch proberen in maart de vermaarde Cape Argus te rijden, een wielertocht van 100 kilometer rond Kaapstad, met onder meer de beklimming van de Tafelberg. En hoewel zijn fysieke toestand snel achteruit ging en het spreken hem steeds slechter af ging, reed hij de Cape Argus uit.

Eind maart werd vastgesteld wat de oorzaak was van zijn snel verslechterende lichamelijke conditie. Hij leed aan de motorneuronziekte (MND), eigenlijk een verzamelnaam voor bekendere ziekten als ALS, PSMA en PLS. Hij realiseerde zich heel goed dat hij nooit meer zou genezen en dat zijn fysieke gesteldheid in een snel tempo achteruit zou gaan. Daarom deed hij een aantal dingen die hij nog een keer wilde doen en stelde een bucket list op, samen met Setna: een bezoek aan Nederland om afscheid te nemen van zijn familie, een verblijf in Portugal, een trip naar zijn dochter Eliane in Engeland, een bezoek aan een privaat gamepark bij Kruger, en enige dagen naar St. Francis Bay aan de Indische Oveaan, aan de rand van de Garden Route, waar hij decennia lang een zomerhuis had en waar hij vrijwel dagelijks zeilde als hij er was.

Afgelopen maandag nacht overleed Erik van Ees in zijn geliefde Kaapstad, in zijn woning onderaan de voet van de Tafelberg, aan een hartaanval. Ik zal hem enorm missen: zijn humor, zijn twinkelende ogen, zijn betrokkenheid bij alle ellende en al het geweld die hij als journalist meemaakte en waarover hij berichtte. Maar ook zijn gastvrijheid en vriendschap. En zeker ook de relativering van alles waar het in Zuid Afrika nog steeds om gaat: de schrille tegenstelling tussen arm en rijk, vaak blank en zwart. Ik citeer uit het hoofdstuk St. Franci Bay in zijn laatste boek Mijn Zuid Afrika: ‘St. Francis Bay is ook geen populair strandoord voor de massa. Er komen geen toerbussen want de straatjes zijn te nauw om bij het strand te komen, en er is geen hotel of camping. De incidentele drukte in de kerstvakanties en het paasweekend komt van bezoekers die een huisje huren. Bovenal is het er rustig. Stil, zelfs. Je vergeet naar de televisie te kijken, het nieuws van Sky of de BBC is ver weg, je wereld krimpt; de wolk vulkanische as vanuit IJsland betekent niets. Het betekent wel dat er morgen een westenwind opkomt, dat het morgen om 11:32 uur doodtij is en de rotsen aan de monding van de Krom, met hun heerlijke oesters, gedurende een halfuurtje bereikbaar zijn, tot het tij draait. Als je de krant koopt is het voor het sportnieuws op de achterpagina en voor de kruiswoordpuzzels. Als je ooit eens op de televisie naar BVN kijkt, gaat het over België. Wel belangrijk is het nieuws dat je via een vriend krijgt dat Steve, de sushi-chef bij het restaurant In-Food in het buurplaatsje Jeffreys Bay, zaterdagmiddag een tafel voor je heeft voor zijn Blues Band-session. Soms vraag ik me af: is dit wel Zuid-Afrika? Een cocon voor blanken, een klein paradijs?’

Hier verwoordt Erik de spagaat waarin zoveel blanken (en vermogende zwarten) in Zuid-Afrika verkeren: een prachtig land, een echt paradijs, maar wel in de wetenschap dat het pure luxe blijft tussen heel veel ellende en corruptie.

Rust zacht Erik in je nieuwe paradijs, dat ongetwijfeld erg lijkt op St. Francis Bay.

Advertenties
Comments
10 Responses to “Bij de dood van een dierbare vriend en een uitmuntend journalist: Erik van Ees”
  1. Hennie Kommer schreef:

    Dag wat een mooi eerbetoon aan Erik vanEes. Fijn om eigen herinneringen op te laten komen door zijn invoelende beschrijvingen van dat prachtige land.

  2. Beste Ruud, wat een mooi gedachtenis over Eric door u geschreven. Ik kom uw verhaal tegen doordat ik aan het google was, nadat ik gisteren voor ons Theaterarchief, 2 notitie schriften van zijn vader Jan van Ees, geschonken kreeg. Natuurlijk is er van zijn vader in ons Theaterarchief veel meer te vinden, maar schitterend om het verhaal van zijn zoon te lezen en dit toe te voegen aan de map van Jan van Ees.

  3. Antoinette Gast schreef:

    Beste Ruud, wat een roerende en typerende beschrijving van Erik, mijn neef. Het is precies zoals we hem hebben gekend. Je in memoriam voegt veel toe aan mijn herinneringen aan Erik. Dank. Antoinette Gast

  4. Antoinette Gast schreef:

    Beste Ruud, wat een roerende en typische beschrijving van hoe ik ook mijn neef Erik heb gekend. Je in memoriam voegt veel toe aan mijn herinneringen aan hem. Antoinette Gast

  5. Antoinette Gast schreef:

    Beste Ruud, wat een roerende en typische weergave van hoe ik ook mijn neef Erik heb gekend. Dank, je in memoriam voegt heel veel toe aan mijn herinneringen. Antoinette Gast

  6. Marga van praag schreef:

    Ontroerend prachtig compleet geschreven in memoriam van Erik van Ees. Erik en zijn vrouw Setna hebben veel voor mij betekend. Marga van Praag

  7. Hans van Zon schreef:

    Beste Ruud,

    We kennen elkaar niet maar Erik brengt ons nu tot elkaar. Grote dank voor dit prachtige vaarwel dat Erik alle eer aandoet. Het is niet alleen ontroerend, het schetst een haarfijn beeld van hem. Van een innemend man die overal en altijd de wereld een beetje gerust stelde. Waar en met wie hij ook was. Dank! HgrHansZ

  8. Ans Wouters schreef:

    Een erg mooi In Memoriam over je vriend, Ruud. Het citaat over St. Francis Bay is prachtig gekozen en klopt helemaal.

  9. Wim van Kuijk schreef:

    Dag, een mooi In Memoriam. Ik heb als NOS-journalist met Erik mogen werken in CT en JB voor/tijdens de vrijlating van Mandela en de eerste twee ‘echte’ verkiezingen. Een voorrecht. Historische dagen! En zelden zo’n beminnelijk mens ontmoet! Herdenk hem in warme waardering.
    Wim van Kuijk – Yogyakarta/Indonesië

  10. Rogier Hentenaar schreef:

    Ik kende die Van Ees niet, maar Ruud, je fraaie in memoriam gaf me een goed inkijkje in zijn zeer afwisselende leven. Lijkt me een hele belevenis om hem in de jaren tachtig als collega te hebben gehad.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: