Rechtszaken en de les van de klassieke tragedie

De afgelopen weken trokken drie rechtszaken met een sterke relatie tot vastgoed de nodige aandacht. Omdat ik zelf in het buitenland verbleef, heb deze rechtszaken slechts van afstand kunnen volgen. Maar dat is, met internet zelfs in de bush van Afrika bij de hand, eigenlijk geen onoverkomelijk probleem meer.

De zaak PropertyNL versus RealNext – een kort geding waarvan de uitspraak morgen (dinsdag 26 april) wordt verwacht – is voor het commercieel vastgoed van het meeste belang. Ook al betreft het een conflict over opnamedata en listings, het gaat uiteindelijk om meer transparantie en dat is voor de hele vastgoedsector van grote waarde. Omdat de uitspraak voor morgen is aangekondigd, ga ik er hier niet verder op in. Maar wie er toch iets meer over wil lezen, verwijs ik naar mijn vooranalyse die staat afgedrukt in het net verschenen aprilnummer van Vastgoedmarkt, overigens met een relevante reactie van Wabe van Enk, directeur en hoofdredacteur van PropertyNL. Ik kom op deze zaak ongetwijfeld terug in deze blog.

De twee andere, vastgoed gerelateerde rechtszaken, die de afgelopen weken veel aandacht kregen, hebben een strafrechtelijke invalshoek. Voor de vastgoedbranche is met name de zaak van het OM tegen Buck Groenhof en een aantal door hem aangetrokken medewerkers om de eerder bij SNS Property Finance aangerichte ‘vastgoedpuinhoop’ aan te pakken het meest interessant. Ik heb genoten – op afstand – van de blog van Vasco van der Boon van het Fd, die dagelijks over deze zaak heeft bericht. Iedereen die deze blog leest, weet dat ik nog wel eens kritiek heb op Van der Boon, maar dat geldt niet voor de manier waarop hij verslag heeft gedaan over deze interessante zaak. Ik verwijs graag naar zijn Fd-blog.

Voor wie het niet meer weet, een korte samenvatting wat Groenhof c.s. wordt verweten: het Openbaar Ministerie (OM) vervolgt in deze zaak negen bankiers – op een totaal van 20 verdachten – voor fraude bij de vastgoedtak SNS Property Finance van de toenmalig bank-verzekeraar SNS Reaal in de periode 2010-2013. De fraude zou hebben plaatsgevonden toen SNS Reaal nog niet was genationaliseerd. De verdachten waarvan Buck Groenhof en Pieter G. (Groenhof heeft er geen probleem mee dat zijn naam voluit in de media wordt vermeld!) de belangrijksten zijn, worden ervan beschuldigd persoonlijk en via hun vennootschappen betrokken te zijn geweest bij oplichting, omkoping, valsheid in geschrifte en witwassen in georganiseerd verband.

Inmiddels heeft het OM in deze fraudezaak gevangenisstraffen geëist. Tegen Groenhof en Pieter G. is zelfs een celstraf van respectievelijk vier en drie jaar gevorderd. In totaal zouden de verdachten onder leiding van Groenhof minstens 2,3 miljoen euro aan smeergeld (kick-backs) hebben verdeeld. Het OM rekent het Groenhof zwaar aan dat hij niet de integere puinruimer is gebleken die SNSPF dacht te hebben aangetrokken.

Wat mij, uitgaande wat ik in de media heb gelezen, opvalt is de agressieve, moralistische toon die het OM tijdens dit proces heeft aangeslagen. Als je serieus meent als OM, dat de verdachten zich schuldig hebben gemaakt aan serieuze misdaden, hoef je geen gebruik te maken van formuleringen als ‘zakkenvullende bankiers’ die ‘het moraal van de gewone man hebben ondermijnd’. Als de gewone man al iets vindt van bankiers in algemene zin, is dat het zakkenvullers en graaiers zijn. Dat geldt niet alleen voor Groenhof c.s. maar ook voor in mijn ogen respectabele mannen als Gerrit Zalm van ABN Amro of Ralph Hamers van ING. Die moralistische toon staat me met name tegen, omdat ik me afvraag of het OM wel zo’n sterke zaak heeft. Moreel verwerpelijk handelingen zijn zeker niet per se strafbaar of crimineel.

Tegen Groenhof c.s. heeft het OM feitelijk maar op een punt een echte zaak en dat is de manier waarop de verdachten hun ‘beloning’ voor hun werkzaamheden bij SNS Property Finance hebben ‘geregeld’ via een bemiddelingsfee. Dat hebben ze onderling afgerekend, met Groenhof als grote profiteur, zonder dat degene die hun salarissen betaalde (SNSPF) daarvan op de hoogte was. Je zou in dit geval kunnen spreken van valsheid in geschrifte. Maar dat is iets anders dan ‘smeergeld’ of illegale kick-backs. Oplichting, omkoping en misbruik maken van het vertrouwen dat in hen zou zijn gesteld door SNS Reaal, lijken me juridisch niet keihard te zijn bewezen. Daar gaat het bij een strafrechtelijke zaak om. Tegen de verdachten wordt verder nergens aangevoerd dat ze SNSPF hebben leeggeroofd of crimineel met de door hen aangegane taak zijn omgegaan. Een tweede strafrechtelijke zaak tegen Groenhof, die in dat verband was ingesteld, is juist door het OM stopgezet, omdat er geen harde bewijzen voor konden worden ingebracht.

Dat Groenhof c.s. financiële kunstjes hebben uitgehaald is ook in mijn ogen verwerpelijk. Maar dat vind ik in feite van het hele honnoreringsysteem bij banken en veel andere grote en kleine instellingen en bedrijven. Wat mij in deze zaak opnieuw opvalt – en dat gold m.i. ook voor veel beschuldigingen in de Bouwfonds/Klimop-zaak – is dat de superieuren van Groenhof bij SNSPF en SNS Reaal geheel buiten schot blijven. Zij hebben Groenhof c.s. vier jaar hun gang laten gaan, hebben de door hen ontvangen salarissen goedgekeurd en hebben hen pas aangepakt toen SNS Reaal genationaliseerd was. Toch staan deze eindverantwoordelijken – die nadrukkelijk in hun leidinggeven hebben gefaald en eigenlijk aanleiding tot verwerpelijk gedrag hebben gegeven – niet voor de rechter of worden op een andere manier aangepakt. Ik ben dus zeer benieuwd naar de uitkomst van deze zaak, die is voorzien voor 20 mei. Het zou me zeer verbazen als de rechtbank mee gaat in de zware eisen van het OM. Maar hoe de vonnissen ook zullen uitvallen, er komt zeker een hoger beroep ,dus deze zaak sleept zich nog wel even voort.

Dat geldt ongetwijfeld ook voor die andere rechtszaak die overigens nog loopt, namelijk die tegen de voormalige VVD-politicus Jos van Rey, de voormalige wethouder van Roermond Tilman Schreurs en projectontwikkelaar Piet van Pol. Van Rey wordt een aantal zaken door het OM ten laste gelegd, maar vanuit vastgoedperspectief is de beschuldiging van omkoping door Van Pol relevant. Het Openbaar Ministerie (OM) stelt dat Van Rey zich voor ruim 97.000 euro heeft laten omkopen door betaalde bezoeken aan de vastgoedbeurzen in München en Cannes, voetbalwedstrijden in Zwitserland en Duitsland en het vakantiehuis van Van Pol in Frankrijk. In ruil daarvoor, zo suggereert het OM, heeft Van Pol een gunstige behandeling gekregen van zijn vriend Van Rey bij zijn talrijke vastgoedprojecten in Roermond, overigens samen met Volker Wessels die in dit proces niet is gedaagd.

Over de affaire Van Rey is de afgelopen paar jaar al heel wat geschreven, ook door mij in deze blog. De journalisten Hans Goossen en Theo Sniekers hebben er het prijswinnend boek El Rey over geschreven en dat kan ik u nog steeds aanraden. Ik baseer me in deze blog dan ook vooral op hetgeen ze de afgelopen weken in Dagblad De Limburger over deze rechtsgang hebben geschreven.

Voor zover ik al het ingebrachte materiaal in deze rechtszaak en de publicaties in de media erover kan overzien, denk ik dat het OM geen harde zaak heeft om Van Rey langdurig achter de tralies te krijgen. Hij zal worden veroordeeld, al zal dat uitkomen op een boete en werkstraf. Ook Van Rey zal zeker in hoger beroep gaan en als dat zover is, zijn we weer een paar jaar verder en dan zal iedereen Van Rey – nu ruim zeventig jaar oud – wel enigszins zijn vergeten.

Ik vind de hele gang van zaken rond Van Rey een klassiek tragedie waard. Van Rey heeft eigenlijk onze sympathie, maar hij zal uiteindelijk niet winnen en vervolgens ten onder gaan. Dat komt allereerst door hemzelf. Jos van Rey is de verpersoonlijking van de arrogantie van een autoritaire bestuurder die al lang de grenzen tussen wat kan en wat niet kan, wat acceptabel is en wat niet meer door de beugel past, is kwijtgeraakt. In tegenstelling tot in de zaak tegen Groenhof c.s. is er hier een verdachte die zich vooral ten onpas uitlaat in kwalificaties ‘ze willen me laten hangen’, ‘ik heb geen vertrouwen in de rechtstaat’ ‘justitie weet er de ballen van’, tunnelvisie, gestapo-verhoren, en nog zo wat van die uitlatingen. Iedereen heeft het helemaal verkeerd, begrijpt er niets van, behalve dan het selecte groepje fans (onder leiding van de lokale politicus en zakenman Dré Peters) die eigenlijk een standbeeld voor hem willen oprichten. Het lijkt hier Berlusconi wel op Roermonds niveau.

Laat ik er nog maar een cliché aan toe voegen: Jos van Rey heeft een bord voor zijn kop. Als hij dat weg had gehaald – en dan vier jaar geleden toen de eerste krantenartikelen over hem als de zonnekoning van Roermond verschenen – had hij nu niet terecht gestaan. Hij heeft alles zelf over zich afgeroepen. Als politicus en bestuurder heb je een voorbeeldfunctie en inderdaad, hoge bomen vangen veel wind, om in zijn clichés te blijven. Als Van Rey ervoor had gekozen regelmatig een beetje in de spiegel te kijken, had hij geweten dat de manier waarop hij jaren te werk is gegaan, niet het voordeel van de twijfel verdient.

Ik zie trouwens wel parallellen tussen Van Rey en Groenhof. Beiden zijn van mening dat zij juist de publieke zaak hebben gediend. Groenhof ziet zich als puinruimer bij SNSPF in plaats van crimineel of oplichter en Van Rey heeft Roermond gered van de ondergang en meent dat hij dit Midden-Limburgse stadje heeft verlost van grote werkloosheid en economische wanspoed.

Ik heb Jos van Rey nooit een boef of crimineel genoemd. Dat heeft hij er zelf van gemaakt door zich in een slachtofferrol te plaatsen. Daarvoor zal hij ongetwijfeld juridisch op de een of ander manier worden afgerekend. Maar- en dat beeld schetst Van Rey – is al jaren het geval: door de media en door zijn voormalige politieke medestanders in de VVD en door een deel van de publieke opinie. Jos van Rey is daardoor een verbitterd man geworden die zijn eigen werkelijkheid niet meer onder ogen ziet. Dat is triest en dat heeft hij ook niet echt verdiend, zeker niet in het Roermondse. Maar dat is juist het kenmerk van een tragische held, iemand die hoe dan ook ten onder zal gaan aan fout gedrag en verkeerd uitgevallen beslissingen, hoeveel sympathie wij ook voor hem hebben. Lees er de Lucifer van Vondel maar op na. De rechter zal zich dat ongetwijfeld realiseren wanneer hij zijn vonnis uitspreekt.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: