Zuid Afrika geen goede keus om te investeren

Drie twee weken geleden, vlak voor de jaarlijkse vastgoedbeurs Mipim, verscheen in de zaterdageditie van de Telegraaf (het Stan Huygens Journaal) een lovend artikel over investeren in Zuid Afrika. ‘Zuid-Afrika steeds gewilder’ stond in de kop.

‘De vliegtuigen naar Zuid-Afrika zaten de laatste maanden helemaal vol passagiers. Het land dat nu in de zomer zit, trekt recordaantallen Nederlanders. Het is een trend die een paar jaar geleden begon. Het Nederlandse bedrijfsleven lift volop mee.’ Een prachtig voorbeeld van wishful thinking, want er klopt niet zoveel van. Op het moment dat ik dit schrijf daalt de waarde van de rand weer met punten tegelijk vanwege het mogelijke, door president Jacob Zuma uit eigenbelang verordonneerde vertrek van de minister van Financiën, Pravin Gordham. Dat is lekker als je net vorige week een paar miljoen euro naar een Zuid-Afrikaanse bank hebt overgemaakt om te investeren.

Ik kan moeilijk beweren dat Zuid-Afrika geen aantrekkelijk land is. Wij zijn er zelf een paar keer per jaar en hebben er een huis. De basis van mijn liefde voor het land is mijn verblijf in Zuid-Afrika, van 1984 tot 1989, als correspondent voor de GPD-bladen, Veronica en vrijwel alle andere omroepen. Apartheid bestond nog, Nelson Mandela zat gevangen en het was volslagen onduidelijk of er snel een omwenteling zou komen die ook de zwarte meerderheid in het land de mogelijkheid zou geven om optimaal deel te nemen aan het democratisch proces. Het duurde na mijn vertrek als correspondent richting het Iberisch schiereiland nog vijf jaar, voordat Zuid-Afrika voor het eerst democratisch kon stemmen met als resultaat dat Mandela de eerste niet-blanke president werd.

De wittebroodsweken voor de regerende politieke partij, het ooit verboden ANC, zitten er inmiddels ruimschoots op. Mandela is dood, de tweede president Thabo Mkebi werd in zijn tweede termijn afgezet wegens wanbestuur en sindsdien wordt het land geleid door een door en door corrupte Zuma, die zijn land – inclusief het ANC – in een verlammende wurggreep houdt. De rand is in waarde flink afgegleden – wat wel bijdraagt tot meer bezoeken door buitenlandse toeristen, zeker als ze over euro’s of dollars kunnen beschikken – de economische groei is gedaald tot een matige 1 procent, de werkloosheid ligt boven de 25 procent (voor jongeren, geboren na het afschaffen van de apartheid ligt dat percentage boven de 50 procent), de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens en vooralsnog ziet het er niet naar uit dat de positieve start die de Regenboognatie maakte in 1994, snel opwaarts gaat. Criminaliteit, problemen met water en energie, steeds grotere tegenstellingen onder de zwarte meerderheid van het land, lage productiviteit, xenofobie en corruptie bepalen het dagelijkse leven, met een blanke elite – nog steeds behoorlijk welvarend tot zeer rijk – veelal apathisch langs de zijlijn. Er moet heel wat gebeuren om het land weer uit de negatieve sociale en economisch spiraal te krijgen.

Binnen Zuid-Afrika heeft daarom vrijwel iedereen zijn hoop gevestigd op eind dit jaar, als het ANC – met nog steeds meer dan 50 procent van de stemmen maar wel zonder een meerderheid sinds afgelopen jaar in de drie grootste steden van het land – een opvolger voor Zuma moet aanwijzen. Zuma en zijn entourage hebben de kaarten gezet op zijn eerste, eveneens niet brandschone vrouw Nkosazana Dlamini-Zuma  (er volgden na haar nog 5 vrouwen voor Zuma) van wie hij in 1998 scheidde, maar een deel van het ANC gokt, inclusief de economische en nog steeds blank-gedomineerde elite op de huidige vice-president Cyril Ramaphosa. Ik denk zelf dat de laatste – inmiddels puissant rijk geworden als zakenman, maar ooit de favoriet van Mandela als diens opvolger –een goede keus zou zijn, maar ik vrees dat het Zuma-kamp sterkere papieren heeft, over de hoofden van de veelal ongeletterde en ook niet-goed geïnformeerde massastemmers buiten de grote steden heen.

Zuid-Afrika is voor Nederlandse toeristen – net zoals Duitse, Amerikaans, Chinese Italiaanse, Braziliaanse et cetera – een aantrekkelijk land en zal dat ook nog wel enige tijd blijven. Zuid-Afrika heeft heel veel te bieden: mooie stranden, wildparken, wijngebieden, prachtige golfbanen, goede restaurants en hotels, een redelijk infrastructuur en is ook betrekkelijk veilig, als je niet teveel afwijkt van de bekende paden. En Zuid-Afrika telt zeer veel heel aardige en vriendelijke mensen. Dat betekent echter niet dat het land met de goedkope rand aan te raden is voor zakelijke investeringen uit Europa en bijvoorbeeld Amerika. Daarvoor is het valuta- en politieke risico veel te groot. Wie bijvoorbeeld drie jaar geleden in Zuid-Afrika heeft geïnvesteerd, is inmiddels ruimschoots een derde van zijn investering kwijt door de daling van de rand.

Ik wil niets afdoen aan de pogingen van de SANEC (South African Netherlands Chamber of Commerce) om Nederlanders te interesseren voor investeringen in Zuid-Afrika, maar het is misplaatst dat dit gebeurt in een Stan Huygens Journaal met als onderkop ‘Zon, zee, wijn en Kaapse huisjes’. Dat is de werkelijkheid wel erg simplificeren. Zuid-Afrika Zuid-Afrika is een belangrijke handelspartner – we importeren nogal wat fruit en wijn – maar het blijft voor velen die zich dat kunnen veroorloven, allereerst een land als Portugal, Frankrijk, Spanje en Italië waar het dankzij de goedkoper rand goed toeven is en waar iedere toerist met een beetje creativiteit niet geconfronteerd hoeft te worden met alle ellende in het land.

Als ik me beperk tot investeringen – en die hebben natuurlijk ook tot doel de werkgelegenheid voor de zwarte meerderheid te vergroten en meer welvaart te brengen – dan dreigt op lange – en misschien niet eens zo lange termijn – in ieder geval één ernstig gevaar, naast nog meer criminaliteit en sociale/politieke onrust en instabiliteit. Dat zijn opgelegde landonteigeningen. Zuid-Afrika is weliswaar uitgestrekt, met honderden kilometers aan vrijwel braakliggend en onbewerkt terrein, maar heeft net als de rest van de wereld in toenemende mate te maken met een ‘ trek’ naar de grote steden. Iedereen die in Kaapstad geland is, kent ze wel: de enorme townships van Khayelitsha, Crossroads, Langa of Guguletu waar honderdduizenden in uit golfplaten en afvalhout opgetrokken en met plastic afgedekte krotten wonen. Juist in het weekeinde dat de Telegraaf zijn optimistisch artikel publiceerde over veel zon, wijn en vertier, brandde de township Imizamo Yethu in het fraaie havenplaatsje Houtbaai – op slechts enige kilometers van de beroemde wijn-estates van Constantia – vrijwel geheel af, waardoor 4000 gezinnen hun schamele huisvesting verloren.

Nu valt er veel te zeggen voor het gratis en voor niets beschikbaar stellen van land voor mensen zonder geld om er een woning op te zetten, ook al is het maar een krot. Alleen lost dat niets op. De mensen die naar de grote steden trekken, hebben veelal nauwelijks geld om op die grond een woninkje neer te zetten, laat staan om de infrastructuur te betalen of gas en elektriciteit. Het gratis ter beschikking stellen van onteigende grond zal ongetwijfeld leiden tot een nieuwe handel en wandel, waarbij de elite – in dit geval zwart – aan het langste eind trekt. Landonteigeningen – veelal gepaard gaande met grof geweld – hebben een buurland als Zimbabwe niet verder gebracht. Integendeel, sinds de aanhang van de elite rond de stokoude tiran Robert Mugabe tot gewelddadige landbezettingen is overgegaan, is het land steeds verder aan lager wal geraakt.

In de Zuid-Afrikaanse politiek is al enige jaren een partij actief, de Economic Freedom Fighters (EFF), die onder leiding staat van een uit het ANC gezette zwarte activist, Julius Malema. Deze Malema, die niet onomstreden is waar het gaat om integriteit, keert zich steeds meer tegen president Zuma en gebruikt daar dezelfde strategie voor als Mugabe in Zimbabwe in praktijk heeft gebracht. Die komt neer op landonteigeningen van met name blanke boeren en dan zonder enige vorm van compensatie. Dat legt hem politiek geen windeieren, want hij is met zijn EFF al heel aardig vertegenwoordigd in het parlement. Recentelijk heeft Malema nog een extra dimensie toegevoegd aan zijn eis tot onteigening zonder compensatie door ook het Nederlandse verleden in Zuid Afrika erbij te halen: ‘We all know that the Dutch gangsters arrived here and took our land by force. The struggle has since been about the return of the land into the hands of its rightful owners. (-) It can’t be correct that less than 10% of the population owns more than 75% of the land.’ Erg leuk voor al die beoogde Nederlandse investeerders als je al bij voorbaat door een belangrijk deel van de politiek wordt uitgemaakt voor ‘Dutch gangster’.

Deze laatste bewering van Malema is overigens deels onjuist. In 2014 concludeerde Africa Check dat weliswaar 79 procent van Zuid-Afrika in private handen is (dus niet van de overheid), maar dat het dan wel gaat om individuen, bedrijven en trusts. Dat impliceert dus land in handen van boeren, mijneigenaren, bedrijven maar ook het land dat in handen is van private eigenaren in de grote steden. En daaronder vallen ook sinds 1994 heel veel zwarte eigenaren en steeds vaker zwarte trusts.

Tot nu toe heeft het ANC zich steeds op het standpunt gesteld dat het onteigenen van land ten behoeve van de bezitloze klasse slechts kan plaatsvinden met compensatie voor de eigenaren. Dit kan onder meer door een landclaim te honoreren, als een trust, familie of individu van mening is dat de apartheidsstructuren ervoor gezorgd hebben dat hun land ten onrechte ooit in blanke handen is overgegaan. Dit landclaim-proces verloopt echter moeizaam, kost veel geld – dat er niet is – en leidt ook nog eens tot corruptie en wanbeleid.

Toch heeft president Zuma bij de opening van het parlementaire jaar opnieuw de mogelijkheid voor landonteigening zonder compensatie geopperd in een van zijn zoveelste pogingen om de publieke opinie achter zich te krijgen. Dit ondanks het feit dat het ANC zelf (nog?) niet bereid is om landonteigeningen zonder compensatie te omarmen. Als echter de steun voor het ANC blijft afkalven zoals nu het geval is, moet niet worden uitgesloten dat ook het ANC opschuift in de richting van Zuma en Malema. Er gaan binnen het links-conservatieve deel van het ANC al stemmen op om Malema weer in de partij terug te nemen.

Investeren in Zuid-Afrika door landen als Nederland zou eigenlijk moeten worden aangemoedigd, net zoals in de rest van Afrika. Zonder meer werkgelegenheid en een uitzicht op een perspectiefrijke toekomst in eigen land moet het westen, dus zeker Europa en Nederland, vrezen dat de druk en spanningen door illegale immigratie en vluchtelingen zal toenemen. Dat blijkt ook nu weer bij de ernstige hongersnood die landen als Soedan, Somalië, Jemen en Nigeria teistert en waarvoor we allemaal terecht in onze portemonnee duiken. Maar investeren in Afrika heeft alleen maar zin als dat daadwerkelijk leidt tot meer werkgelegenheid en een meer integere samenleving. Dat is in landen als Soedan, Jemen, Nigeria en Somalië niet het geval, sterker nog een van de belangrijkste oorzaken van de ernstige hongersnood. Ook Zuid-Afrika dreigt langzaam maar zeker eenzelfde negatieve weg op te gaan en dat maakt investeren vanwege ‘zon, zee, wijn en Kaapse huisjes’ niet echt verstandig, hoeveel aardige mensen er ook wonen, hoeveel zon en prachtige game lodges er ook zijn, en hoe goed de wijn ook is die er wordt verbouwd.

Advertenties
Comments
One Response to “Zuid Afrika geen goede keus om te investeren”
Trackbacks
Check out what others are saying...
  1. […] deel van de huidige top van het ANC en de regering. Zie ook mijn blog van afgelopen maart https://visieopvastgoed.wordpress.com/2017/03/30/zuid-afrika-geen-goede-keus-om-te-investeren. De economische, politieke en morele chaos werken diep door in alle lagen van het bestuur en […]



Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: