Wie controleert het OM eigenlijk?

Een citaat uit de Telegraaf van november 2002. Het betreft de zaak van het OM tegen de toenmalige Feijenoord-voorzitter Jorien van den Herik en de voetbalclub zelf, die door het OM werden verdacht van belastingfraude. Zowel Van den Herik als Feijenoord werden vrijgesproken. De voor deze blog relevante opmerkingen heb ik vet gemaakt. ‘Hij (Van Herik, rdw) spreekt van een fiscale politiestaat, van arrogantie van de macht, van een officier van justitie die de werkelijkheid naar zijn hand tracht te zetten. ‘Het wezen van waarheidsvinding wordt geweld aangedaan.’

 Ik kwam bij dit stukje tekst terecht, toen ik de afgelopen dagen op internet zocht naar beschuldigingen aan het adres van het Openbaar Ministerie, afkomstig van door datzelfde OM als verdacht aangemerkte personen. Dit naar aanleiding van twee recente perspublicaties die ook uithalen in de richting van het OM. Een daarvan was een interview in Elsevier afgelopen week met Joep van den Nieuwenhuijzen met als kop: ‘Het OM is de meest criminele organisatie’. Van den Nieuwenhuijzen is tot in cassatie veroordeeld in een zaak tegen hem en de voormalige Rotterdamse havendirecteur Willem Scholten die teruggaat naar de periode 2002 tot 2004. In juli 2013 werd Van den Nieuwenhuijzen tot 2,5 jaar cel gevonnist wegens omkoping, faillissementsfraude met drie vennootschappen, valsheid in geschrifte, meineed en een vals paspoort. Het gerechtshof in Den Haag sprak echter in het hoger beroep flink lagere straffen uit, omdat het veel minder door het OM ingebrachte feiten als bewezen achtte. Zo werd Van den Nieuwenhuyzen op zes van de acht punten vrijgesproken. Hij kreeg nu een gevangenisstraf opgelegd van één jaar, waarvan 285 dagen voorwaardelijk, en een boete van 150.000 euro. Deze straffen werden dit jaar in cassatie bevestigd. Uit het interview met Elsevier blijkt echter dat Van den Nieuwenhuijzen zich nog lang niet heeft verzoend met deze uitkomst en typeert daarom het OM als ‘de meest criminele organisatie’.

De andere publicatie van vorige week waaraan ik refereer, is ook afkomstig uit De Telegraaf, met als kop: ‘We werkten zo snel mogelijk’. Het betreft een zaak van twee mishandelde broers. De daders van deze mishandeling kregen uiteindelijk door de rechtbank in Arnhem geen onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd, zoals gebruikelijk is bij dit soort delicten. De officier van justitie besloot ‘slechts’ taakstraffen tot maximaal 180 uur te eisen en dit werd door de rechtbank in Arnhem gehonoreerd. De reden voor de officier van justitie om slechts taakstraffen te eisen was ‘het verstrijken van zestien maanden’ tussen de arrestatie en de feitelijke rechtsgang. De Telegraaf schrijft: ‘Het is gebruikelijk dat overschrijding van de redelijke termijn voor berechting wordt gecompenseerd met een lagere straf’. Het echte verwijt raakt echter het OM, dat er veel te lang over heeft gedaan om de zaak voor de rechter te brengen en zich alleen maar wist te verontschuldigen door te stellen ‘zo snel mogelijk te werken’.

Ik kan talrijke voorbeelden bij elkaar zetten die illustreren dat het OM vaak niet opereert zoals de burger – inclusief iemand die ergens van beschuldigd wordt – mag verwachten. Onderzoeken door het OM worden eindeloos getraineerd, vertrouwelijke informatie komt opvallend vaak eerder bij de media terecht dan bij de verdachten en hun advocaten, en het gebeurt regelmatig dat het OM, ondanks een veel te lang onderzoekstraject een twijfelachtige zaak alsnog doorzet. En dit alles gaat gepaard met enorme kosten, die de belastingbetaler moet betalen. Gelukkig corrigeert de rechters dat soms, door openlijk officieren van justitie te berispen, strafvermindering te geven ‘omdat een rechtsgang te lang heeft geduurd’ en natuurlijk ook door vrijspraak te geven in weinig overtuigende gevallen waarvoor het OM langdurige celstraf of grote boetes heeft geëist.

Voor een deel hoort dit bij het spel tussen ‘goed en kwaad’. Iedere rechtsgetrouwe burger zal van mening zijn dat het OM zaken waaraan iets niet klopt, zorgvuldig moet onderzoeken en bij overtuigd bewijs voor de rechter moet brengen. Dat daarbij soms intimiderende methoden door het OM worden gebruikt, begrijp ik. Dat sommige verdachten – en veroordeelden – in hun verontwaardiging en woede emotioneel vervolgens uithalen naar het OM en zelfs rechters, kan ik me eveneens voorstellen, al heb ik weinig op met mensen die het OM kwalificeren als ‘de meest criminele organisatie’. En nog minder met iemand als Jos van Rey die een niet-vrijwillig bezoek aan de recherche in Den Bosch ‘een bezoek aan de Gestapo’ noemde en het onderzoek tegen hem in verband met valsheid in geschrifte en fraude vergeleek met ‘Stasi-methoden’ en de rechercheurs, die hem verhoorden ‘echte beulen’ noemde.

Dat neemt niet weg dat ik regelmatig gegronde twijfels heb over de professionaliteit van ‘ons’ OM en daarom ben ik op de website van het Ministerie van Justitie nagegaan wat daar staat over zijn taakomschrijving. Ik citeer: ‘Het Openbaar Ministerie is de enige instantie in Nederland die verdachten voor de strafrechter kan brengen. Wanneer iemand wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit, krijgt hij of zij met het Openbaar Ministerie te maken. Het OM zorgt ervoor dat strafbare feiten worden opgespoord en vervolgd. Daarvoor wordt samengewerkt met de politie en andere opsporingsdiensten. Het OM houdt ook toezicht op de goede uitvoering van het vonnis van de rechter; boetes moeten worden betaald, gevangenisstraffen uitgezeten, taakstraffen goed uitgevoerd’.

Maar wat als het OM er duidelijk met de pet naar gooit? Wie roept dan het OM ter verantwoording? Ook daar staat op de website het nodige: ‘Het Openbaar Ministerie moet dubbel verantwoording afleggen over wat het doet. In de rechtszaal is het de rechter die beoordeelt of het Openbaar Ministerie en de politie hun werk naar behoren hebben gedaan. De minister van Justitie en Veiligheid  is politiek verantwoordelijk voor het handelen van het Openbaar Ministerie tegenover de Eerste en Tweede Kamer.’

Allemaal mooi, die positie van de minister in de rol van controleur van het OM, maar wat komt daarvan in de praktijk terecht? Heel weinig. Ik merk er in de media niets van. Daar komt nog bij dat de minister weer verantwoording verschuldigd is aan de Tweede Kamer. Dan gaat het dus om politiek. Maar wat ik steeds weer constateer is dat ‘de politiek’ het liefst zo ver mogelijk wegblijft van enige bemoeienis bij de rechtsgang. Slechts in zaken als het proces tegen Geerd Wilders zie je die politieke bemoeienis wel nadrukkelijk terug, maar zeker niet in criminele kwesties.

Ik schrijf dit alles op, vanwege een ander bericht, van eind augustus, over een juridische zaak met een hoofdrol van het OM, die veel vragen oproept. Het gaat om een artikel in de Quote over de Roermondse vastgoedhandelaar en –belegger Harry Muermans, met als kop ‘OM vervolgt Harry Muermans voor valsheid in geschrifte en witwassen in Vastgoedfraude-zaak’. Over de Klimop-affaire is reeds heel veel geschreven en voor velen is deze affaire – die op 13 november 2007 startte met arrestaties, invallen en huiszoekingen –  inmiddels afgerond. De vonnissen in deze zaak zijn tot in cassatie min of meer bevestigd, de meeste veroordeelden zitten in de gevangenis of hebben hun straf uitgezeten, of zijn er met een miljoenenschikking plus werkstraf vanaf gekomen.

Toch meent het OM in Roermond nog steeds in één geval van de aanvankelijk 125 aangemerkte verdachten in de Klimop-zaak – die tegen Muermans – door te moeten gaan. Het komende voorjaar vindt er een regiezitting in Roermond plaats en voor november volgend jaar heeft de rechtbank enige procesdagen uitgetrokken. Blijkbaar wordt Muermans alsnog verdacht van ‘valsheid in geschrifte en witwassen,’ terwijl hij de afgelopen tien jaar nooit gedaagd is geweest in de Klimop-zaak, nooit gearresteerd is geweest en er bij hem thuis of op kantoor ook nooit invallen hebben plaatsgevonden.

De afgelopen jaren heeft Muermans via advocaten een aantal keren geprobeerd om de zaak te regelen met het OM oftewel een bevestiging te krijgen dat hij niet langer meer als verdachte werd gezien. Zonder resultaat. Nu weet ik niet of het OM in Roermond inderdaad – na ruim tien jaar, ongetwijfeld gedegen onderzoek  – meent een echte harde zaak tegen hem te hebben.  Daarvoor moeten we nog zeker een jaar wachten. Maar als ik afga op wat ik van de Klimop-zaak weet – en dat is gebaseerd op een stapel van een meter aan vonnissen en krantenartikelen – gaat het in het geval van Muermans, vergeleken met de andere (hoofdrol)spelers in deze zaak, slechts om een relatief klein vergrijp, zo daar al sprake van is.

Ervan uitgaande dat het OM al zeker een jaar met de Klimop-zaak bezig was, voordat op 13 november 2007 tot de eerste arrestaties en huiszoekingen werd overgegaan, is deze zaak nu dus minimaal 10 jaar oud. Het duurde al vrij lang – tot in 2011 – voordat het OM zijn stukken rond had en de eerste rechtszaak plaatsvond en in februari 2015 werd het vonnis tegen verreweg de meeste verdachten in hoger beroep bevestigd. Ook de daarop volgende cassatie liet in de afronding van het proces weinig veranderingen zien. Dat betekent dat de veroordeelden inmiddels hun straf hebben uitgezeten – of daarmee aanzienlijk zijn gevorderd – en dus weer vooruit kunnen kijken. Sommigen ‘licht-veroordeelden’, zoals Harry Hilders en Michiel Floris zijn er zelfs om voor mij onbegrijpelijke redenen met schikkingen vanaf gekomen (daarover heeft het OM nooit publiekelijk verantwoording afgelegd!) en zijn inmiddels weer volop in zaken, zelfs met Nederlandse banken.

Bij Harry Muermans gaat dit alles echter niet op. Hij is al jaren bereid te schikken met zowel het OM als – in een civiele procedure – met Rabobank en het Philips Pensioenfonds, maar daar maakt men blijkbaar geen enkele haast. Muermans wil overigens schikken, omdat hij verder wil met zijn vastgoedactiviteiten en vanwege de kosten van zijn advocaten, en niet omdat hij van mening is iets verkeerds te hebben gedaan.

Vanuit moreel opzicht vind ik dit alles een uiterst kwalijke zaak. Als Muermans iets kan worden verweten in de Klimop-zaak en als dat ook door het OM onbetwistbaar kan worden bewezen voor een onafhankelijke rechter, had dat eerder kunnen en moeten gebeuren. Daar laat je niet iemand ruim tien jaar op wachten, een tijd waarin zijn vastgoedportefeuille door het uitstappen van banken, in grote problemen is gekomen. Muermans heeft becijferd dat hij daardoor minstens 50 miljoen euro aan eigen vermogen heeft ingeteerd. Iets wat volgens de gepubliceerde jaarcijfers klopt.

Wat ik me in deze afvraag is waarom over deze zaak door politiek en media niet al veel eerder vragen zijn gesteld aan de minister van Justitie en Veiligheid. Waarom wordt Harry Muermans in dit geval door het OM anders behandeld dan de andere verdachten in de Klimop-affaire? Waarom is hij niet tegelijk met de andere verdachten voor de rechter gebracht, waarom hij nooit is opgepakt, waarom is hij nog nooit formeel gedagvaard en waarom is er met hem geen schikking overeengekomen, zoals in het geval van Hilders en Floris? En waarom zijn Quote en het Fd elke keer weer eerder dan Muermans zelf op de hoogte wat het OM blijkbaar als volgende stap overweegt?

Ik ken Harry Muermans een beetje. Ik weet dat hij buiten de publiciteit wil blijven en nooit zal rondschreeuwen dat het OM ‘een criminele organisatie’ is of dat het OM opereert ‘als de Stasi of de Gestapo’. Ik realiseer me ook, dat mensen met een aanzienlijk vermogen nooit op veel sympathie hoeven te rekenen van de doorsnee burger en dat de politiek in Den Haag en vele media nog steeds van mening zijn dat alle vastgoedmannen criminelen zijn en dat het daarom goed is dat ze worden aangepakt. Maar tien jaar iemand aan het lijntje houden – of nog beter op het schavot plaatsen met een strop om de nek, zonder het bankje onder de voeten weg te schoppen – heeft niets meer met een betrouwbare en eerlijke rechtsgang te maken, maar lijkt vooral een manier om hem te laten bungelen, omdat hij ooit zeer succesvol is geweest met vastgoed en misschien iets – volgens het OM – verkeerd heeft gedaan. Politiek neem je verantwoordelijkheid en roep de minister in dit specifieke geval ter verantwoording. En als de politiek dat niet doet blijft mijn retorische vraag in de kop ‘Wie controleert nu eigenlijk het OM?’ nog steeds ter beantwoording open. Ik vrees niemand!

Advertenties
Comments
3 Responses to “Wie controleert het OM eigenlijk?”
  1. Palescue schreef:

    Iets voor Follow The Money of De Correspondent!

  2. Max H schreef:

    Dit bericht zou eigenlijk naar de communicatieafdeling van het Openbaar Ministerie gestuurd dienen te worden. En naar de technische commissie van de Tweede Kamer die justitie in portefeuille heeft. Kijkend naar de casus Muermans, welllicht dat het OM in sommige gevallen teveel politiek denkt en zich van daaruit laat leiden door ongeschreven regels zoals ‘de minister mag niet in de problemen komen’ dan wel dat er sprake is van gesloten netwerken waarvan de top van het OM onderdeel van is (Philips – OM- Rabo). Banken werken tegenwoordig immers nauw samen met veel overheidsactoren. M.a.w. er zijn dan twee te onderzoeken hypothesen:
    1. Ongeschreven regels belemmeren waarheidsvinding bij het OM
    2. In de casus Muermans is sprake van gesloten netwerken die ongewenste belangenverstrengeling in de hand werken en daarmee waarheidsvinding tekort doen.
    Ik laat in het midden of deze kloppen.

  3. paul schreef:

    duidelijk verhaal, alleen te lang om te delen.
    Het OM werkt en maakt dus ook fouten, al is mijn indruk dat door de bezuinigingen het aantal fouten toeneemt. Het OM kan niet meer de kwaliteit leveren die van haar verwacht mag worden, en dat geldt ook voor NVWA, AFM, ACM en ga maar door met toezichthouders. De grote vissen zwemmen moeiteloos door de mazen want hun zaak is te complex om uit te zoeken, en de kleintjes worden opgehangen. Eigenlijk is je column een pleidooi voor voldoende budget zodat de integriteit van een eerlijke rechtstaat geborgd kan worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: