Bij de dood van de belangrijkste Zuid-Afrikaanse vastgoedentrepreneur, Sol – Sun City – Kerzner

Unknown-1

Sol Kerzner (Sun International)

Ik worstel al twee weken met de vraag of het wel gepast is in deze wrede tijd van corona-pandemie over andere zaken te schrijven. Maar het bericht uit Kaapstad, dat Sol Kerzner zaterdag op 84-jarige leeftijd aan kanker is overleden op zijn prachtige Leeukoppie Estate, heeft me over de denkbeeldige relevantiegrens getrokken. Want Kerzner was de belangrijkste ontwikkelaar van hotels, casino’s en resorts van de afgelopen vijftig jaar, niet alleen in Zuid-Afrika zelf, maar ver daarbuiten. Zo was hij de initiatiefnemer en ontwikkelaar van het eens beruchte, maar nu vermaarde Sun City/Lost City op een uur rijden van Johannesburg en Pretoria, maar ook verantwoordelijk voor het Atlantis-project op de The Palm in Dubai, het gelijknamige Atlantis-resort op de Bahama’s en het Mohegan Sun Casino in Uncasville, Connecticut via een spraakmakende joint venture met de Mohegan Tribe in 2002.

Sol Kernzer, geboren in 1935 in de arme woonwijk Bez Valley/Doornfontein van Johannesburg, was de zoon van joodse Russische immigranten. Zijn ouders handelden in fruit en groenten, maar deden er alles aan om hun enige zoon – er waren ook drie dochters – een zo breed mogelijke opvoeding te bieden. Zo speelde hij al op twaalfjarige leeftijd  in het Johannesburg Symphony Orkest. Zijn echte liefde lag echter – klein als hij was – bij het boksen. Toen hij afstudeerde aan de University of the Witwatersrand met een graad in accountancy was Kerzner nationaal studentenkampioen weltergewicht. Zijn belangstelling voor boksen had alles te maken met zijn relatief kleine postuur: ‘Als je gebouwd ben als ik, moet je jezelf kunnen verdedigen, zeker in arme woonwijken met veel criminaliteit.’

 In 1962 begon hij met zijn hotel- en horeca-activiteiten, die hem wereldberoemd maakten. In de haven- en strandstad Durban opende hij eerst een doorgangsverblijf voor low budget-toeristen maar snel daarna zijn eerste hotel. De voortvarendheid waarmee hij in Durban aan de slag ging, bracht South African Breweries (SAB) – de belangrijkste Zuid-Afrikaanse bierbrouwer, nu met een wereldwijde reputatie en positie – er in 1969 toe samen met hem de Southern Sun Group te vormen, met als inzet overal in Zuid-Afrika – maar ook elders in Afrika – betere hotels neer te zetten. Zo ontwikkelde hij in Durban het eerste vijf-sterren hotel, Beverley Hills, en later ook Elangeni en Maharani.

Omdat Zuid-Afrika internationaal steeds verder geïsoleerd raakte vanwege de rigide apartheidspolitiek, brak Kerzner na een aantal jaren met de  Southern Sun Group en ging zich vanaf 1983 vrijwel exclusief op het buitenland richten met zijn nieuwe, beursgenoteerde onderneming Sun Internationaal. De hotels in het blanke Zuid-Afrika zelf bleven als Southern Sun Group-hotels bij onder meer SAB. Een van die buitenlandse activiteiten van Kerzner en Southern Sun was overigens de befaamde Chobe Game Lodge in Botswana, een vijfsterren lodge die bekend werd omdat daar – in 1972 – Elizabeth Taylor en Sir Richard Burton zich spontaan in het echt verbonden, nadat ze door Kerzner waren uitgenodigd voor een tweedaags bezoek.

‘Buitenland’ was voor Kerzner – en ook voor de apartheidsregering van P.W. Botha -overigens niet alleen de hele wereld buiten Zuid-Afrika, maar gold ook voor de tien ‘tuislande’ oftewel de ‘bantoestans, samen 13 procent van het hele land en vooral met weinig economische toekomst. Dat waren delen van Zuid-Afrika waar volgens de apartheidsvisie alle zwarte inwoners geacht werden te wonen, op basis van hun etnische achtergrond. Zo was er KwaZulu voor de Zulu’s, Ciskei en Transkei voor de Xhosa, KwaNdebele voor de Ndebele en Bophutatswana voor de Twsana. De rest van het land, dus ruim 85 procent, was in principe exclusief blank bezit. Deze thuislanden werden door het apartheidsregiem beschouwd als ‘onafhankelijke’ landen met een eigen zwarte regering, een eigen parlement en president – eigenlijk corrupte stamhoofden – en ook eigen paspoorten, maar ze werden niet als zodanig erkend door de rest van de wereld.

Kerzner maakte er echter graag gebruik van. Hij sloot verdragen met de thuisland-presidenten om er hotels en vooral casino’s te bouwen en wel op basis van niet-apartheids uitgangspunten. Dus in de Kerzner-hotels in de thuislanden kon zo’n beetje alles wat in het blanke apartheidsgebied niet werd getolereerd: gokken in casino’s, prostitutie, ongecensureerde films en vooral contact (en seks) over de kleurgrens heen. De Sun-hotels en casino’s werden daardoor een soort schaamlapje voor het blanke, conservatieve en religieuze minderheids- en apartheidsregiem.

Unknown

Sun City-complex (Sun International)

Sun City – waarmee hij in 1979 begon – was het absolute hoogtepunt van Kerzner’s ontwikkelingsvisie. Het complex – in het buitenland geafficheerd als het ‘Las Vegas in de bush’ – werd namelijk, op ruim een uur rijden van Johannesburg en Pretoria, een meer dan geliefde vakantiebestemming voor blanke Zuid-Afrikaners die in het resort dus ‘alles’ konden doen wat ze thuis niet mochten: gewaagde en gecensureerde films bezoeken, theatervoorstellingen bijwonen die elders in Zuid-Afrika waren verboden, tot gemengde hotels en prostitutie toe. Sun City werd ontwikkeld in het door de apartheidsregering van P.W. Botha gecreëerde thuisland Bophutatswana, op een uur rijden van Johannesburg en Pretoria. Het was een met aangevoerd drinkwater uit Johannesburg en met bij blanken opgekochte palmen tot groen lustoord omgetoverd resort-, hotel- en casinocomplex in een verder droog en armoedig landschap. Aanvankelijk was de apartheidsregering daar niet bepaald gelukkig mee – er werden regelmatig politiecontroles uitgevoerd tussen Johannesburg en Pretoria enerzijds en de ‘grens’ met Bophutatswana om te voorkomen dat blanken hun ‘verboden’ entertainment opzochten, maar al snel bleek dat ook hoge blanke ambtenaren en zelfs ministers daaraan geen weerstand konden bieden, met name niet aan gokken en buitenechtelijke seks met zwarte dames. Dus werden de populaire trips naar Sun City oogluikend toegelaten.

Maar het ging Kerzner niet alleen om het indirect doorbreken van de apartheidsregels. Hij wist dat hij van zijn Sun-hotels en casino’s alleen maar een doorslaggevend financieel succes kon maken, als hij kon zorgen voor aansprekende  internationale attracties. Vandaar de goed gehonoreerde golf- en tennistoernooien, waarbij de beste spelers van de wereld (Langer, Lendl) maar al te graag hun opwachting maakten, ondanks de sportboycot. Ook internationale artiesten als Frank Sinatra – die op 7 december 1979 de opening van Sun City voor 2 miljoen dollar luister bijzette -, Queen, Rod Stewart, Paul Anka, Status Quo, Elton John, Lizza Minneli, Dolly Parton, Eric Clapton, Sting, Liberace, Michael Jackson, Shirley Bassey, The Beach Boys en Linda Ronstadt traden op in de Superbowl met een capaciteit van ruim 6000 voornamelijk blanke mensen uit de Witwatersrand. Dat leidde ook tot een internationale boycotreactie, Artists United Against Apartheid, een initiatief van Little Steven/Stefan van Zand, met onder meer de hitsong Sun City.

Zelf heb ik – als journalist – Sun City regelmatig bezocht. Ik ontmoette Sol Kerzner eind 1984 bij een persbezoek. Mijn korte ontmoeting  – een paar quotes – viel samen met het nog steeds bestaande One Million Dollar- invitatiegolftoernooi. Daarbij worden internationale topgolfers uitgenodigd om vier dagen lang te spelen, waarbij de winnaar 1 miljoen dollar op zijn rekening kan schrijven. Een bedrag overigens dat begin jaren ’80 een absoluut record betekende in de al goed bedeelde professionele golfsport. De golfcourse die daar in een maanlandschap was aangelegd, droeg de signatuur van Gary Player, een van de beste vrienden van Kerzner en een van de absolute golfvedettes uit de vorige eeuw. Player was trouwens toevallig ook mijn ‘buurman’ op zijn landgoed Blair Athol, iets buiten Johannesburg, ergens tussen Nooitgedacht en Nietgedacht. Tegenwoordig is het een duur en zeer luxueus woon- en golfresort.

Screen-Shot-2017-03-08-at-16.43.11

Sol Kerzner (links) en zijn goede golf-vriend Gary Player (bron GaryPlayer.com)

Ik werkte in 1984  aan een radioreportage voor de VPRO over de sportboycot die het onmogelijk moest maken dat Zuid-Afrika nog langer internationaal op sportgebied actief zou kunnen zijn vanwege de apartheid. In december van dat jaar volgde ik er dus om die reden het One Million Dollar-toernooi. Ik wist toen overigens niets van golf. Een van de deelnemers was de bekende Japanse golfspeler Isao Aoki. Net die week had de Japanse regering besloten de internationale sportboycot van Zuid-Afrika te accepteren en had zijn sporters opgeroepen om niet meer deel te nemen aan sportevenementen in Zuid-Afrika en dus ook niet in de thuislanden. Ik volgde op de eerste dag de ronde van Aoki en toen hij wilde putten op een van de holes, stapte ik de green op met mijn radiorecorder om hem te vragen wat hij van de oproep van zijn regering vond. Dat was heiligschennis, realiseerde ik me later. Ik werd door veiligheidsmensen van de green afgetrokken en de talrijke blanke volgers scholden me uit. Met geweld werd ik afgevoerd en mij persaccreditatie werd ingetrokken.

images

Sun City, met op de voorgrond de golfcourse, aangelegd door Gary Player (bron Sun International)

Een jaar eerder, eind 1983 had overigens Rod Stewart al in de Superbowl van Sun City opgetreden. Sol Kerzner was nog niet zo lang daarvoor opnieuw getrouwd met Anneline Kriel, een Afrikaanstalige blonde schoonheid die Miss World was geweest. Wat er precies is gebeurd, is nooit bekend geworden, maar naar verluidt eindigde mevrouw Kerzner op een gegeven moment in Sun City in het bed van de Britse rocker. Toen Kerzner daar achter kwam, sloeg hij zijn vrouw in elkaar en wel zodanig dat zij maanden lang niet in de openbaarheid werd gezien. Deze affaire haalde niet de pers, maar ik hoorde erover van een goede vriendin van Anneli die haar in het ziekenhuis had bezocht. En daarmee eindigde dit Zuid-Afrikaanse blanke sprookjeshuwelijk in 1985 in een scheiding, waarbij wel als officiële reden ‘huiselijk geweld’ werd opgegeven.

Kerzner- die een stevige drinker was en bekend stond om de Cubaanse sigaren die hij rookte – ging na het stuklopen van zijn huwelijk met Anneline Kriel in therapie, stopte met drinken en roken en zou nooit meer trouwen. Mede vanwege de internationale kritiek op het apartheidssysteem en het feit dat de regering Botha hem toch steeds meer als een politieke tegenstander beschouwde, ging hij zich nog meer op het buitenland richten. Zo staat Kerzner bekend als een van de eerste ontwikkelaars van hotels en casino’s die de potentie van het eiland Mauritius zag en daar ook als ontwikkelaar aan de slag ging, met name in het segment vijf-sterren. Al in 1975 had hij daar het vijfsterren-project Le Saint Géran Resort geopend. Forbes noemde Kerzner niet voor niets ‘de vijf sterren-miljonair’.

Opvallend genoeg is Kerzner nooit afgerekend door het ANC vanwege zijn commerciële hotel- en casino-activiteiten in de bantoestans. Al twee weken na de vrijlating van Nelson Mandela in 1990 werd hij door de ANC-leider privé ontvangen en bedankt voor zijn inspanningen om de werkgelegenheid in Zuid-Afrika te vergroten. Na de inauguratie van Mandela tot de eerste democratisch gekozen president van Zuid-Afrika – in 1994 – vond de privé-receptie plaats in Sun City.

Maar Zuid-Afrika had toen al afgedaan als belangrijkste land voor zijn ontwikkelingsactiviteiten en die van Sun International. Hij richtte zich vanaf de millenniumwisseling vooral op de Bahamas, Mauritius en de VS. En daarna ook – met de lancering in 2002 van zijn tweede luxury resort-project, One&Only Resorts – op het Midden Oosten, Mexico, Marokko, Australië, de Maldiven en Zuid-Afrika zelf (met een One&Only hotel op de Waterfront in Kaapstad). Sun International werd op dat moment geleid door zijn zoon uit zijn eerste huwelijk, Howard ( beter bekend als ‘Butch’) die echter in 2006 overleed bij de helikopterongeluk in de Dominicaanse Republiek.

Het overlijden van zijn geliefde zoon Butch deed Kerzner besluiten het persoonlijk rustiger aan te gaan doen, maar Sun International ging ongestoord verder. In 2008 opende Sun in Dubai – in een joint venture met Istithmar World – de Atlantis The Palm op het Jumeirah Island met 1539 kamers en een zeven hectare groot waterpark. Alleen de opening van dit hotel kostte al 20 miljoen dollar, met gasten als Stevie Wonder, Michael Jackson en Natalie Cole.

Atlantis-The-Palm-1

Atlantis The Palm in Dubai (bron Sun International)

De laatste jaren van zijn leven verbleef Kerzner – inmiddels formeel gepensioneerd – steeds vaker op zijn Leeukoppie Estate bij KIaapstad, tussen Landudno en Houtbaai. Samen met zijn kinderen en kleinkinderen was hij bezig het prachtige landgoed aan de oceaan uit te ontwikkelen tot een nieuwe, uiterst luxe en exclusieve residentiële ‘closed community’. Internationaal werd hij vorig jaar nog onderscheiden met de ‘Lifetime Achievement Award’ op het International Hotel Investment Forum in Berlin.

kerzner-logo

De dood van de ‘Sun King’ Sol Kerzner markeert voor de internationale hotel-, casino- en resortsector een einde van een tijd. Zeker tegen het licht van de huidige globale corona-ramp. Southern Sun en Sun International zijn zeker in Zuid-Afrika enorme werkgevers en het is nog maar de vraag of die immense werkgelegenheid gehandhaafd blijft nu ook in Zuid-Afrika de corona-besmetting snel in omvang toeneemt. Maar even zeker is het dat Zuid-Afrika met de dood van Kerzner afscheid neemt van een van zijn belangrijkste self-made entrepreneurs, die erin geslaagd is met succes de apartheidshorde te slechten. Ondanks Sun City en de culturele- en sportboycot van de jaren ’80. Zoals hij het ooit zelf formuleerde: ‘It’s not all about the titles, how much money you would have made or what you would have gotten from it. It’s about having some fun, being able to create things…’.

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: