Graceland: 25 jaar aan herinneringen

The African Concert, Harare, februari 1987. Van links naar rechts: Ruud de Wit, Miriam Makeba, Paul Simon en Hugh Masakela. Foto: Louise Gubb.

Ergens in 1987 – ik woonde als buitenlands correspondent in Johannesburg, Zuid Afrika – kreeg ik een telefoontje van de personal assistant van de Amerikaanse singer-songwriter Paul Simon. Ze vroeg me of ik haar meer kon vertellen over het tragische auto-ongeluk, waarbij Ray Phiri zou zijn betrokken. Dat kon ik. Phiri, die gitaar speelt op Simon’s beste album Graceland, was op dat moment met zijn groep Stimela aan het toeren door Zuid Afrika (de Unfinished Story Tour) en was na afloop van een optreden op weg naar Johannesburg bij Vredefort in de Oranje Vrijstaat verongelukt. Drie van de vier inzittenden in de auto – backing vocalist Jean Madubane, Phiri’s manager Peter Kunene en de publicist Ashley Subel – overleefden het ongeluk niet. Ik kon de PA van Simon geruststellen: Phiri was zwaar gewond, maar zou weer kunnen meedoen in het vervolg van de uitermate succesvolle Graceland-Tour van Paul Simon.

In de Volkskrant van afgelopen zaterdag ( 26 mei) schrijft recessent Gijsbert Kamer een treffend artikel, naar aanleiding van de heruitgave van Graceland (verschenen in augustus 1986, dus 25 jaar geleden, en met een verkoop van 14 miljoen exemplaren een van de meest succesvolle albums van Simon). Op 18 juli is Paul Simon trouwens met Graceland te horen en te zien in Nederland en wel in de Ziggi-Dome.

Ik ontmoette Simon in februari 1987 in de week voorafgaande aan twee Graceland-concerten in het Rufaro Stadium (‘the African Concert’) in Harare, de hoofdstad van Zimbabwe. De wereldpremière van de Graceland-tour had een week eerder plaatsgevonden in Rotterdam. Ik was vanuit mijn standplaats Johannesburg afgereisd naar Harare, samen met een dierbare vriendin Thembi Mtshali, om Miriam Makeba te ontmoeten. Miriam Makeba was – samen met die andere Zuid Afrikaanse exile Hugh Masakela – in de Graceland Tour opgenomen, net zoals een aantal andere Zuid Afrikaanse muzikanten (naast gitarist Ray Phiri onder meer bassist Bakithi Kumalo,  de drummer Isaac Mtshali – een neef van Thembi – en natuurlijk de dankzij Paul Simon nu wereldberoemde zanggroep Ladysmith Black Mambazo.

Thembi had jarenlang in het buitenland met Miriam Makeba en Hugh Masakela opgetreden als backing vocalist en het concert in Harare was voor haar een uitgelezen kans om Miriam weer te zien, aangezien de beroemdste zangeres uit de Afrikaanse geschiedenis toen al bijna dertig jaar in ballingschap was en van het apartheidsbewind niet naar haar geboorteland mocht terugkeren. Het was mijn eerste ontmoeting met ‘Mama Afrika’ en tot haar dood op 10 november 2008 na afloop van een concert in Italië heb ik contact met haar gehouden en beschouw ik haar ook een beetje als mijn Afrikaanse moeder.

Een week lang verbleef ik met Thembi in Harare en ontmoette daar dus ook Simon en de overige bandleden. Ik herinneren me goed de discussie die we voerden over de vraag of Simon met het uitbrengen van Graceland de culturele boycot had geschonden. De pressiegroep Artists Against Apartheid had namelijk elk bezoek door internationale artiesten aan Zuid Afrika verboden en de machtige vakbond van artiesten in de VS had zich bij die oproep aangesloten.

De wortels – als ik dat zo mag noemen – van Graceland gaan terug naar een cassette tape uit 1984 met muziek van onder meer de populaire Zimbabwaanse groep de Boyoyo Boys en een paar Zuid Afrikaanse groepen. Deze cassette kwam in handen van Simon en die was er zo door gegrepen dat hij een aantal van  de Zuid Afrikaanse muziekanten wilde bezoeken. Maar vanwege de culturele boycot wilde hij er geen ruchtbaarheid aan geven.

Ik herinner me dat bezoek van Simon aan Johannesburg begin 1985 nog goed. Via via waren we er als buitenlandse correspondenten toch achter gekomen en iedereen deed zijn uiterste best te weten te komen waar Simon verbleef. Ook gingen er verhalen dat Simon mogelijk een besloten optreden zou geven, wat overigens niet het geval was. Ruim een jaar lang hoorden we niets meer over dat bezoek, totdat we in de Zuid Afrikaanse winter van 1986 ineens met Graceland werden geconfronteerd. En toen wisten we ook direct dat Simon erin was geslaagd een prachtige symbiose te maken van zijn eigen muzikale kwaliteiten als songwriter en muzikant en een aantal andere invloeden, met name de Zuid Afrikaanse. En natuurlijk heeft Simon nooit de culturele boycot overtreden  ook al wordt die discussie, blijkens het artikel in de Volkskrant, nog steeds als een soort achteraf gevecht gevoerd. Simon heeft ook nooit in Zuid Afrika opgetreden tijdens de apartheid (in tegenstelling tot bijvoorbeeld The Queen en Rod Steward, die wel bezweken voor gages van miljoenen dollars voor een optreden in het beruchte Sun City).

En dan was er die geweldige Graceland Tour die in totaal twee jaar lang de wereld rond ging, met een speciale plek voor Ladysmith Black Mambazo, Miriam Makeba en Hugh Mazakela. En mijn favoriete gitarist Ray Phiri. Een tour die de internationale reputatie van Masakela en Makeba een nieuwe wending gaf en die van Ladysmith Black Mambazo en vooral diens leider Joseph Shabalala wereldsterren maakte. Deze week is dat concert uit 1987 in Harare trouwens te zien op de (internet)cultuurzender van de publieke omroep Cultura (31 mei) en vorige week zond de NRT nog een documentaire uit over Mama Africa Miriam Makeba die u kunt terug zien via Programma Gemist.

Zoals gezegd, Miriam Makeba ben ik dankzij Thembi blijven zien. Als balling had ze een appartement in Brussel, dat ze heeft aangehouden totdat ze uiteindelijk na de vrijlating van Nelson Mandela op 10 juni 1990 definitief naar Zuid Afrika terugkeerde. Een jaar na The African Concert met de Graceland groep, in 1988, bezocht ik haar ook met Thembi in Harare. Daar was een festival georganiseerd door Children on the Frontline, met onder meer Harry Belafonte, de Amerikaanse zanger die Makeba opving in de VS toen zij in 1960 na een bezoek naar Engeland en de VS niet meer in haar geboorteland werd toegelaten. Belafonte, die velen van ons nog herinneren van zijn vermaarde Banana Boat Song (Day-o, the day-o’, weet u wel) had in 1988 nog een grote hit met ‘Give me hope, Joanna’, een anti-apartheidssong waarbij Joanna staat voor Johannesburg. Ook kwam Belafonte in dat jaar met een prachtige plaat Paradise in Gazankulu, waarop een aantal muzikanten te horen zijn die  aan de Graceland Tour meewerkten. Op dit album zingt onder andere Joan Madubane, trouwens, zo’n beetje haar laatste opnames, want kort na het uitkomen van Paradise in Gazankulu stierf ze in het eerder genoemde auto-ongeluk, waarbij Phiri achter het stuur zat. Zo is de cirkel dus rond.

Al deze albums en artiesten (Simon, Belafonte, Makeba, Masakela, Phiri-Stimela) zijn natuurlijk te beluisteren via Spotify. En als ik u nog een andere tip mag geven: luister ook eens naar Somewhere in Africa, uit 1982/83, van niemand minder dan Manfred Mann. Velen zullen Manfred Mann kennen van songs als The Mighty Quinn, Blinded by the light en Do way diddy diddy, maar Mann was een Zuid Afrikaan en maakte dit album in het geheim in de garage van zijn ouders in de Zuid Afrikaanse stad Durban, samen met lokale artiesten. In tegenstelling tot Simon is het hem dat door de anti-apartheidsorganisaties nooit aangerekend. Maar Manfred Mann kon dan ook zeggen, dat hij Zuid Afrikaan was en jezelf boycotten kan niet.

 

Noot:

Met dank aan Jacques Sinke (MAB): lees ook http://www.nytimes.com/2012/05/30/opinion/friedman-paul-simon-takes-us-back.html.
Barney Rachabane, die in dit artikel wordt genoemd, speelde ook, samen met Thembi en haar band, op mijn prive afscheidsfeestje als buitenlands correspondent in Zuid Afrika. In de inmiddels beroemde Kippies Club in hartje Johannesburg. Wat een tijden!

Thembi Mtshali, Ruud de Wit en de vader van de Zuid Afrikaanse zanger/trompetist Hugh Masakela, bij de presentatie in 1988 in Soweto van de toen nog in Zuid Afrika verboden zangeres Miriam Makeba. Eigen foto.
Advertenties
Comments
2 Responses to “Graceland: 25 jaar aan herinneringen”
  1. ed schreef:

    grappig weer, ook Miriam Makeba was een gevierd artiest in Mocambique, al in 1975. Heb je leegstandsblog op onze linkedIn groep gezet

  2. Gerbrand J. Osinga schreef:

    Beste Ruud,

    Wat een bijzonder verhaal.

    Groet,

    Gerbrand J. Osinga

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: