Vastgoedsector laat Klimop-affaire gelaten achter zich

Voor vele vastgoedprofessionals is het nog steeds een ‘donkere nachtmerrie’: de inval door de FIOD/ECB op de ochtend van donderdag 13 november 2007 – nota bene tijdens de internationale retailvastgoedbeurs Mapic in Cannes – op ruim 50 locaties in Nederland, België en Zwitserland. Hiermee begon een vastgoedfraude-affaire waarbij met name Bouwfonds en de vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds betrokken waren en die bekend zou worden als de ‘Klimop-zaak’. In de maanden erna werden door het Openbaar Ministerie meer dan 40 personen en ruim 80 bedrijven als verdachten aangewezen, met als meest bekende namen die van Jan van Vlijmen, diens oom en vriend oom Nico Vijsma, Olivier Lambert, Cees Hakstege en Will Frencken. Zij werden ervan verdacht met vastgoedtransacties honderden miljoenen ten koste van Bouwfonds naar eigen rekeningen te hebben weggesluisd en de vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds te hebben benadeeld via spookfacturen, smeergeldbetalingen en verdachte afspraken.

De commotie en verontwaardiging in de vastgoedsector over het schandaal waren enorm, met name omdat het voor een deel om vooraanstaande vastgoedpersonen ging met grote netwerken en dito reputaties, terwijl de ‘slachtoffers’ Bouwfonds en Philips Pensioenfonds ook nog eens institutionele marktpartijen waren. Vastgoedfraude was tot dat moment, tenminste in de ogen van veel institutionele partijen, vooral iets van particuliere partijen en ‘free riders’. Bij Bouwfonds speelde ook het gegeven mee, dat de onderneming waar het om ging – de commerciële vastgoedontwikkelingstak – ruim een jaar eerder door Rabobank was overgenomen van ABN Amro.

Het duurde tot 27 januari 2012 voordat de rechtbank in Haarlem tot een uitspraak kwam tegen de belangrijkste verdachten, ruim 4 jaar na de eerste arrestaties. Een deel van de vonnissen werd in hoger beroep op 27 februari 2015 door het gerechtshof te Amsterdam bevestigd. Van de 12 hoofdverdachten kreeg Jan van Vlijmen verreweg de hoogste straf: 7 jaar cel. Slechts één verdachte, de voormalige CEO van Bouwfonds Cees Hakstege werd grotendeels vrijgesproken en kwam eraf met een taakstraf en een lichte boete. Afgelopen week werden in een achttal gevallen ook de vonnissen in cassatie bevestigd, met als gevolg dat de veroordeelden nu echt de hun opgelegde gevangenisstraffen moeten gaan uitzitten. Een klein deel is daar overigens al mee gestart. En daarmee wordt in ieder geval het juridische traject van deze zaak voor het overgrote deel afgesloten.

Voor het OM is deze afsluiting van de Klimop-affaire een groot succes. De veroordeelden hebben in totaal voor meer dan 170 miljoen aan ten onrechte geïnde winsten als gevolg van hun veroordeelde handelen moeten terugbetalen aan Rabobank en het Philips Pensioenfonds en hebben daarnaast grote bedragen moeten ophoesten als onderdeel van de strafoplegging. Een aantal verdachten heeft – om overigens onduidelijke redenen – buiten de rechtszaken om kunnen schikken. Dat geldt onder meer voor de vastgoedbelegger Harry Hilders, die strafvervolging wist af te kopen met een taakstraf van 120 uur en een schikking van 14,1 miljoen euro aan het OM en een schadevergoeding van 25,5 miljoen euro aan het Philips Pensioenfonds. Ook de bekende makelaar en presentator van het eigen tv-programma Business Class, Harry Mens, betaalde een aanzienlijk boete en schadeloosstelling aan de Rabo Vastgoedgroep voor het indienen van een valse rekening.

Nu de affaire min of meer achter de rug is – natuurlijk niet voor de veroordeelden die hun straf nog moeten uitzitten – kan een aantal afsluitende opmerkingen worden geplaatst:

  1. De affaire heeft een enorme impact gehad op de vastgoedbranche, zowel privaat als institutioneel. Branche-organisaties en marktpartijen hebben sindsdien ‘code of conducts’ ingevoerd of reeds bestaande gedragscodes aangescherpt. Dat wil overigens niet zeggen dat praktijken zoals die tot een veroordeling hebben geleid in de Klimop-affaire, voorgoed verleden tijd zijn. Uit de markt hoor ik nog steeds verhalen over dubbel declareren, handelen met voorkennis, gebrekkige controle op het doen en laten van medewerkers en zwak toezicht van buitenaf. Daar staat tegenover dat marktpartijen ook klagen over dat sterk toegenomen toezicht. De procedures zijn langdurig en kostbaar, geven geen enkele garantie dat mistoestanden niet meer voorkomen en vertragen vaak de slagvaardigheid.
  1. Een aantal hoofdverdachten is veroordeeld, maar het wordt onbevredigend genoemd dat veel meer oorspronkelijke verdachten en marktpartijen niet zijn vervolgd, mede als gevolg van gebrekkige capaciteit bij het OM. Merkwaardig is verder dat in minstens een geval – Harry Muermans – de strafzaak nog steeds niet is afgerond en dat zijn zaak helemaal buiten de feitelijke Klimop-affaire is gebleven. Dat is bijna tien jaar na de eerste invallen van november 2007 uiterst onbevredigend voor de betrokkenen.
  1. Wat er precies allemaal bij de vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds is gebeurd, met name in relatie tot de toenmalige raad van bestuur bij Philips, is nooit naar buiten gekomen. Er is weliswaar door Deloitte en het advocatenkantoor de Brauw Blackstone Westbroek een vertrouwelijk forensisch rapport uitgebracht over hoe de fraude bij de vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds zich heeft kunnen voltrekken, maar dat rapport is nooit naar buiten gekomen of naar de media gelekt. Het lijkt erop dat bepaalde, in ieder geval moreel verantwoordelijken daardoor buiten de publiciteit zijn gebleven.
  1. Dat geldt ook voor een aantal personen die het bij met name Bouwfonds en de toenmalige eigenaar, ABN Amro voor het zeggen hebben gehad ten tijde van de mistoestanden die in de Klimop-affaire aan bod zijn gekomen. Ik denk dan met name aan de leden van de raad van bestuur bij Bouwfonds (Henk Rutgers en Bart Bleker) en de rol van de voorzitter van de raad van commissarissen, Hans Wiegel. Maar de naam die het meest heeft ontbroken in dit schandaal van de Klimop-affaire is die van de voormalige Rabo-topman Hans ten Cate. Ik heb altijd de indruk gehad dat ‘Den Haag’ er niets voor heeft gevoeld dat ook hun handel en wandel aan de onafhankelijke rechter zou worden voorgelegd.
  1. De enorme golf aan journalistieke publicaties n.a.v. van de Klimop-affaire – inclusief een tweetal bestellers, een tv-serie en een succesvolle theaterproductie – hebben het imago van de vastgoedsector geen goed gedaan. Gelukkig voor dezelfde sector is de negatieve aandacht van dezelfde media al snel vervangen door de crisis in de bancaire sector, de internationale economische crisis en de snel gestegen werkloosheid na 2008, gevolgd door een enorme groei aan leegstand in het kantorensegment. Ik ben echter van mening dat de sector zich nog steeds ten onrechte teveel in de negatieve hoek laat plaatsen. Tekenend is overigens wel, dat de uitkomst van de cassatiezaken, vorige week, nauwelijks media-aandacht heeft gekregen. De media lijken de Klimop-affaire – net als de politiek en misschien ook wel de vastgoedsector zelf – voorgoed in berusting achter zich te hebben gelaten.
  1. De vraag is wat deze affaire in totaliteit allemaal heeft opgeleverd? In feite is de Rabobank het grootste slachtoffer van de affaire geworden en dat is opvallend, omdat de Rabobank zelf niets met de affaire te maken had, maar er mee werd geconfronteerd door de overname van delen van Bouwfonds in 2006. Ik heb nooit begrepen waarom Rabobank niet direct heeft geprobeerd ABN Amro verantwoordelijk te stellen voor de enorme bedragen die de affaire de bank heeft gekost, zowel in onderzoekskosten, tijd als imagoschade. Philips heeft dat beslist beter gedaan en ervoor gezorgd dat de affaire nauwelijks effect heeft gehad op haar eigen imago.
  1. Ten slotte dit. Ik heb in mijn blogs en commentaren in de Vastgoedmarkt meerdere keren de kwestie van ‘trail by media’ aan de orde gesteld. In de Klimop-affaire zijn sommige media – met name het Fd – in hun ‘nieuwsverhalen’ zover gegaan, dat zij als het ware op de stoel van het OM en de onafhankelijke rechter zijn gaan zitten. Ook terugkijkend blijf ik van mening dat journalisten en media hun rol in het publieke debat en in hun berichtgeving over mogelijke mistoestanden zorgvuldiger moeten afwegen om te voorkomen dat de door hen gerapporteerde mistoestanden als feitelijk en strafrechtelijk onaanvaardbaar worden aangemerkt. Berichtgeving over mistoestanden is oké – en een van de belangrijkste functies van de media – maar het definitieve oordeel daarover ligt bij de onafhankelijke rechter en niet bij een krant, een journalist of een tv-programma.
  2.  En dan is er nog het kostenaspect. Ik zou wel eens een inzicht willen hebben van de werkelijke kosten die deze Klimop-affaire met zich mee heeft gebracht. De invallen, het inzetten van personeel, de onderzoeksrapporten, het inhuren van adviseurs, de juridische kosten, de rechtsgang en ga zo maar door. Het OM mag dan wel trots melden dat bijna 200 miljoen euro is teruggevorderd bij de veroordeelden, maar het zou me niets verbazen als de kosten van de hele Klimop-affaire in het jarenlange juridisch traject ook in die richting gaan. Tel uit je winst! Misschien is het verstandig dat het OM en de politiek zich hierover in een breder perspectief gaan buigen om tot een betere en snellere afhandeling van dit soort zaken te komen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de rechtsgang tegen Jos van Rey en Piet van Pol waarvan de uitkomst morgen tegemoet kan worden gezien. Ook voor deze zaak geldt de vraag of de kosten, het tijdsaspect en alle publiciteit wel in een juiste verhouding staan tot de zaken waarvan de verdachten juridisch worden beschuldigd. Er moet toch een mogelijkheid zijn om dit soort processen te verkorten en goedkoper te maken zonder dat het rechtsgevoel van de burger én verdachten te kort wordt gedaan?
Advertenties
Comments
2 Responses to “Vastgoedsector laat Klimop-affaire gelaten achter zich”
  1. Garantiefonds schreef:

    Wanneer jullie op zoek zijn naar een solide en betrouwbaar garantiefonds, moeten jullie bij ons zijn!

  2. Rene Strijland schreef:

    Ruud,

    Altijd de stoep van boven af afvegen en dus moet je beginnen met Cor van Zadelhoff: die kocht, samen met Harry Mens, in 1990 het net nieuw aangetreden RvB bestuurslid Cees Hakstege om bij de verkoop van het Heineken Brouwerij Project/Ferd Bolstraat/Amsterdam(zie VK30 jan 2010)

    Samen deelden Cor, Harry en Cees de verkoopwinst; intern drukte Cees het bod wat Zadelhoff zgn namens een belegger uitbracht er doorheen onder de woorden: “accepteer dat bod van Zadelhoff c.s. nu maar, want dan maken we een mooie marge en zijn we van het risico af”: Cees verdiende er zelf aan, aan het Heineken-project had-ie overigens niks bijgedragen: puur ertussen zitten dus.

    Dat smaakte naar meer en Cees manouvreerde Jan van Vlijmen in 1994 het Bouwfonds binnen en de rest is history: eenieder ging er tussen zitten, de een meer dan de ander.

    Samen met Bert Pijper ging Cees op grote schaal 100 % financieringen verstrekken aan notoir onvermogende partijen met goedkoop gemeendelijk geld: Bouwfonds Nederlandse Gemeenten N.V. kon oneindig en goedkoop lenen als overheid N.V.

    Het is dat goedkope 100% Bouwfonds geld wat in mijn eigen de o.g. markt heeft opgeblazen: de andere banken moesten wel mee gaan doen op straffe van marktaandeel verlies.

    Groeten,

    Rene Strijland

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: